<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="N67n0035">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Chinese Translation of the Pāḷi Tipiṭaka (Yuan Heng Temple Edition), Electronic version, No. 35 淸淨道論(第1卷-第7卷)</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">漢譯南傳大藏經（元亨寺版）數位版, No. 35 淸淨道論(第1卷-第7卷)</title>
			<author>佛音撰　悟醒譯</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>NanChuan</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>7卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">N</idno>.<idno type="vol">67</idno>.<idno type="no">35</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Chinese Translation of the Pāḷi Tipiṭaka (Yuan Heng Temple Edition)</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">漢譯南傳大藏經（元亨寺版）</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">淸淨道論(第1卷-第7卷)</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, Text as provided by Ven. Zhiguang, Text as provided by Ven. Xiangyin</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入，智光法師提供，祥因法師提供</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>新式標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【南傳】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
			</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-12-17">
			<name>Ray Chou 周邦信</name>Created initial TEI XML P5a version with bm2p5a.py
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0001a" n="0001a"/>
<lb ed="N" n="0001a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">因緣等論</cb:mulu><head><ref cRef="PTS.Vism.1"/>淸淨道論</head>
<lb ed="N" n="0001a02"/>
<lb ed="N" n="0001a03"/><lg xml:id="lgN67p0001a0301"><l>歸命彼世尊</l><l>應供等覺者</l></lg>
<lb ed="N" n="0001a04"/>
<lb ed="N" n="0001a05"/><p cb:type="head1" xml:id="pN67p0001a0501">因緣等論</p>
<lb ed="N" n="0001a06"/>
<lb ed="N" n="0001a07"/><p xml:id="pN67p0001a0701">經中如是說：</p>
<lb ed="N" n="0001a08"/><lg type="regular" xml:id="lgN67p0001a0801"><l>住立於戒有慧人</l><l>而修習心與慧者</l>
<lb ed="N" n="0001a09"/><l>有勤有智諸比丘</l><l>彼當脫離此之結<anchor xml:id="nkr_note_orig_0001001" n="0001001"/></l></lg>
<lb ed="N" n="0001a10"/><p xml:id="pN67p0001a1001">然，經如是言？據說：世尊住<name role="" type="person">舍衛城</name>時，於夜分來一天子，爲除自己之疑惑，
<lb ed="N" n="0001a11"/>如是質問言：</p>
<lb ed="N" n="0001a12"/><lg type="regular" xml:id="lgN67p0001a1201"><l>內結與外結</l><l>人人結縛結</l>
<lb ed="N" n="0001a13"/><l>瞿曇我問汝</l><l>誰當離此結？<anchor xml:id="nkr_note_orig_0001002" n="0001002"/></l></lg>
<lb ed="N" n="0001a14"/><p xml:id="pN67p0001a1401">此〔質問之〕略義〔如次〕：</p>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0002a" n="0002a"/>
<lb ed="N" n="0002a01"/><p xml:id="pN67p0002a0101">「結縛」是渴愛之同義語。然，其〔結縛〕是對色等所緣上下屢屢生起故，依締
<lb ed="N" n="0002a02"/>結之義〔言〕結縛，如竹籔之枝網，故稱爲結。又〔其結縛〕是自物他物，或自身
<lb ed="N" n="0002a03"/>他身，或對於內處及外處<anchor xml:id="nkr_note_orig_0002003" n="0002003"/>而生〔愛著〕故，說「內縛與外縛」。由如是生起結縛，
<lb ed="N" n="0002a04"/>人人被縛。如竹之網枝〔結纏〕於竹等，依彼渴愛之縛稱一切有情衆，人人被縛、
<lb ed="N" n="0002a05"/><ref cRef="PTS.Vism.2"/>被繫、被締結之義。如是被縛故〔言〕：「瞿曇我問汝。」是故我問。瞿曇是稱世尊之
<lb ed="N" n="0002a06"/>姓。「誰當離此縛」，如問縛於三界誰當脫離此結縛⸺於問⸺誰得脫離耶？</p>
<lb ed="N" n="0002a07"/><p xml:id="pN67p0002a0701">如是〔天子〕問後，於一切諸法無障礙智行者、天中之天、諸〔帝〕釋中之勝
<lb ed="N" n="0002a08"/>帝釋、梵天中之勝梵天、熟達四無畏、持十力、得無障智及慧眼之世尊，對彼答此
<lb ed="N" n="0002a09"/>義說偈：</p>
<lb ed="N" n="0002a10"/><lg type="regular" xml:id="lgN67p0002a1001"><l>住立戒慧人</l><l>修習心與慧</l>
<lb ed="N" n="0002a11"/><l>有勤智比丘</l><l>當離此結縛</l>
<lb ed="N" n="0002a12"/><l>今依於大仙</l><l>所說之此偈</l>
<lb ed="N" n="0002a13"/><l>戒等種種義</l><l>如實我解釋</l>
<lb ed="N" n="0002a14"/><l>勝者〔佛之〕敎</l><l>甚難得出家</l>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0003a" n="0003a"/>
<lb ed="N" n="0003a01"/><l>不得如實知</l><l>攝戒等安穩</l>
<lb ed="N" n="0003a02"/><l>正直淸淨道</l><l>雖欲淨精進</l>
<lb ed="N" n="0003a03"/><l>此淨難到達</l><l>〔對修〕瑜伽者</l>
<lb ed="N" n="0003a04"/><l>我持彼等悅</l><l>決擇淸淨道</l>
<lb ed="N" n="0003a05"/><l>依大寺住者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0003004" n="0003004"/></l><l>之所說示法</l>
<lb ed="N" n="0003a06"/><l>〔以下此〕當說</l><l>我敬之彼說</l>
<lb ed="N" n="0003a07"/><l>欲淨一切者</l><l>諦聽善恭敬</l></lg>
<lb ed="N" n="0003a08"/><p xml:id="pN67p0003a0801">此中，「淸淨」是除一切垢知究竟淸淨之涅槃。向其淸淨道而爲淸淨道。「道」，
<lb ed="N" n="0003a09"/>是言至彼之方便。說彼淸淨道之義，而且此淸淨道〔之說明有種種〕。</p>
<lb ed="N" n="0003a10"/><p xml:id="pN67p0003a1001">（一）有時示毘鉢舍那（觀）〔之意義〕。所謂：</p>
<lb ed="N" n="0003a11"/><lg type="regular" xml:id="lgN67p0003a1101"><l>一切行無常</l><l>以慧觀見時</l>
<lb ed="N" n="0003a12"/><l>卽以厭離苦</l><l>此向淸淨道<anchor xml:id="nkr_note_orig_0003005" n="0003005"/></l></lg>
<lb ed="N" n="0003a13"/><p xml:id="pN67p0003a1301"><ref cRef="PTS.Vism.3"/>（二）有時〔示〕禪與慧〔之意義〕。所謂：</p>
<lb ed="N" n="0003a14"/><lg type="regular" xml:id="lgN67p0003a1401"><l>無慧者無定</l><l>無定者無慧</l>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0004a" n="0004a"/>
<lb ed="N" n="0004a01"/><l>禪慧兼有者</l><l>彼實近涅槃<anchor xml:id="nkr_note_orig_0004006" n="0004006"/></l></lg>
<lb ed="N" n="0004a02"/><p xml:id="pN67p0004a0201">（三）有時〔示〕業等〔之意義〕。所謂：</p>
<lb ed="N" n="0004a03"/><lg type="regular" xml:id="lgN67p0004a0301"><l>業與明及法</l><l>戒最上活命</l>
<lb ed="N" n="0004a04"/><l>依此人淸淨</l><l>不由姓財〔淨〕<anchor xml:id="nkr_note_orig_0004007" n="0004007"/></l></lg>
<lb ed="N" n="0004a05"/><p xml:id="pN67p0004a0501">（四）有時〔示〕戒等〔之意義〕。所謂：</p>
<lb ed="N" n="0004a06"/><lg type="regular" xml:id="lgN67p0004a0601"><l>一切時戒具</l><l>有慧善等持</l>
<lb ed="N" n="0004a07"/><l>精進勵精專</l><l>渡難渡暴流<anchor xml:id="nkr_note_orig_0004008" n="0004008"/></l></lg>
<lb ed="N" n="0004a08"/><p xml:id="pN67p0004a0801">（五）有時〔示四〕念住等〔之意義〕。所謂：「諸比丘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0004009" n="0004009"/>！爲諸有情之淸淨，
<lb ed="N" n="0004a09"/>〔爲悲惱之超越、苦憂之滅沒、眞理之證得〕，作證涅槃之一乘道，此卽四念住。」
<lb ed="N" n="0004a10"/>對〔四〕正勤等亦然。</p>
<lb ed="N" n="0004a11"/><p xml:id="pN67p0004a1101">然佛陀解答天子之質問，〔於本論最初偈〕示〔淸淨道是〕戒等之意義。略釋〔此
<lb ed="N" n="0004a12"/>最初之偈者如次〕：</p>
<lb ed="N" n="0004a13"/><p xml:id="pN67p0004a1301">「住立戒。」是立於戒中。有調馴戒圓滿者，於此言住立於戒者，故調馴戒圓滿，
<lb ed="N" n="0004a14"/>言「住立於戒」，此是此句之意義。「人人」是有情。「有慧人」，是依業生三因結生之
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0005a" n="0005a"/>
<lb ed="N" n="0005a01"/>慧<anchor xml:id="nkr_note_orig_0005010" n="0005010"/>爲有慧者。「修習心與慧」，是修習三摩地（定）與毗鉢舍那（觀）〔之意義〕。
<lb ed="N" n="0005a02"/>然，於此偈，是由「心」之名目以示定，由「慧」之名〔以示〕觀。「有勤」，是有精進
<lb ed="N" n="0005a03"/>者。然精進是熱燒、燒盡一切煩惱故，稱爲熱（勤），具有此故稱有勤。「有智」⸺言
<lb ed="N" n="0005a04"/>智是慧⸺是具有〔慧〕者之義。而且由〔有智之智〕句示將來〔業處〕之慧。於
<lb ed="N" n="0005a05"/>解答質問〔之偈〕文，有三次說到慧，其中：第一〔卽言有慧人時之慧〕是生〔得〕
<lb ed="N" n="0005a06"/>慧，第二〔卽言修習心與慧時之慧〕是觀慧，第三〔卽言有勤有智時之智〕是導入
<lb ed="N" n="0005a07"/>一切所作之將來慧。</p>
<lb ed="N" n="0005a08"/><p xml:id="pN67p0005a0801">見輪迴而生怖畏故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0005011" n="0005011"/>言「比丘。」「彼當脫離此結縛」，示此戒及此心之名目是定，
<lb ed="N" n="0005a09"/><ref cRef="PTS.Vism.4"/>具備此三種慧及此勤等六法之比丘，譬如男子住立於地上，擧振銳利之刀〔斬除〕
<lb ed="N" n="0005a10"/>大竹籔而離縛，住立於戒之地，定爲〔礎〕石，爲銳利觀之慧劍，以策勵精進力當
<lb ed="N" n="0005a11"/>斬除、摧破、脫離自己相續生之彼一切愛縛〔等義〕。而彼結縛於〔修習四沙門〕道
<lb ed="N" n="0005a12"/>之刹那名脫離。旣脫離結縛者，得〔四沙門〕果之刹那，爲含括天〔一切〕世間最
<lb ed="N" n="0005a13"/>上之應供者。故世尊說：</p>
<lb ed="N" n="0005a14"/><lg type="regular" xml:id="lgN67p0005a1401"><l>住立戒慧人</l><l>修習心與慧</l>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0006a" n="0006a"/>
<lb ed="N" n="0006a01"/><l>有勤智比丘</l><l>當離此結縛</l></lg>
<lb ed="N" n="0006a02"/><p xml:id="pN67p0006a0201">於此〔偈〕說彼〔比丘是〕「有慧人。」彼〔於此時〕其慧不是〔直接現在〕所
<lb ed="N" n="0006a03"/>能作。然，由宿業之力彼〔慧〕旣成就。其次〔彼有慧之比丘〕「有勤」，此處是說
<lb ed="N" n="0006a04"/>常依精進之勤行者，又「有智」，是〔說〕依慧爲正智行者，住立戒已是說依「心、慧」
<lb ed="N" n="0006a05"/>修習止觀〔義〕。</p>
<lb ed="N" n="0006a06"/><p xml:id="pN67p0006a0601">於此〔偈〕之意義，世尊依戒定慧之門，以示此淸淨道者，卽依以上〔之偈文〕，
<lb ed="N" n="0006a07"/>以三學、三種善敎、三明等之近依〔強因〕，避二邊（極端）而習行中道，超越惡趣
<lb ed="N" n="0006a08"/>等之方便，依三相而捨斷煩惱，違犯等之對治，三雜染之淨化，及闡明須陀洹等之
<lb ed="N" n="0006a09"/>原因。如何〔闡明〕？</p>
<lb ed="N" n="0006a10"/><p xml:id="pN67p0006a1001">一〔三學〕於此處依戒闡明增上戒學；依定〔闡明〕增上心學；依慧〔闡明〕
<lb ed="N" n="0006a11"/>增上慧學。</p>
<lb ed="N" n="0006a12"/><p xml:id="pN67p0006a1201">二〔三種善敎〕又依戒闡明敎之初善；「何是諸善法之初？是極淨之戒」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0006012" n="0006012"/>，依
<lb ed="N" n="0006a13"/>語及「一切惡之不作（諸惡莫作）」等語<anchor xml:id="nkr_note_orig_0006013" n="0006013"/>，說明戒是敎之始；而且持無後悔等之德故
<lb ed="N" n="0006a14"/><ref cRef="PTS.Vism.5"/>是善。依定闡明中善；依「善之成具（衆善奉行）」等語<anchor xml:id="nkr_note_orig_0006014" n="0006014"/>，說明定是敎之中；而且持
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0007a" n="0007a"/>
<lb ed="N" n="0007a01"/>神變等德故是善。依慧而闡明敎之後善；依「自心之淨化，是諸佛之敎（自淨其意，
<lb ed="N" n="0007a02"/>是諸佛敎）」等語<anchor xml:id="nkr_note_orig_0007015" n="0007015"/>，是慧之最上，慧是敎之最後；而且〔慧〕對諸好惡〔之事物〕
<lb ed="N" n="0007a03"/>以視一如之態度故善。</p>
<lb ed="N" n="0007a04"/><lg type="regular" xml:id="lgN67p0007a0401"><l>如堅厚山巖</l><l>不爲風所動</l>
<lb ed="N" n="0007a05"/><l>毀譽無所動</l><l>賢者亦如是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0007016" n="0007016"/></l></lg>
<lb ed="N" n="0007a06"/><p xml:id="pN67p0007a0601">三〔爲三明等之近依〕又依戒闡明三明之近依（強因），依戒之成就而達三明，
<lb ed="N" n="0007a07"/>非〔依〕其他者。依定闡明六神通之近依，依定之成就而達六神通，非〔依〕其他
<lb ed="N" n="0007a08"/>者。依慧闡明種種無礙解之近依，依慧之成就而達四無礙解，非依其他之原因者。</p>
<lb ed="N" n="0007a09"/><p xml:id="pN67p0007a0901">四〔避二邊而習行中道〕又依戒闡明迴避稱沉溺欲樂之極端〔行爲〕。依定闡明
<lb ed="N" n="0007a10"/>迴避稱沉溺自苦之極端〔行爲〕。依慧〔闡明〕習行中道。</p>
<lb ed="N" n="0007a11"/><p xml:id="pN67p0007a1101">五〔超越惡趣等之方便〕又依戒闡明超越惡趣之方便。依定〔闡明〕超越欲界
<lb ed="N" n="0007a12"/>的方便。依慧〔闡明〕超越一切有之方便。</p>
<lb ed="N" n="0007a13"/><p xml:id="pN67p0007a1301">六〔依三相而捨斷煩惱〕又依戒闡明彼分捨斷而捨斷煩惱<anchor xml:id="nkr_note_orig_0007017" n="0007017"/>。依定是〔闡明〕
<lb ed="N" n="0007a14"/>鎭伏捨斷而捨斷煩惱<anchor xml:id="nkr_note_orig_0007018" n="0007018"/>。依慧〔闡明〕正斷捨斷〔而斷煩惱〕<anchor xml:id="nkr_note_orig_0007019" n="0007019"/>。</p>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0008a" n="0008a"/>
<lb ed="N" n="0008a01"/><p xml:id="pN67p0008a0101">七〔違犯等之對治〕又依戒闡明諸惑違犯之對治<anchor xml:id="nkr_note_orig_0008020" n="0008020"/>。依定〔闡明〕纏之對治。
<lb ed="N" n="0008a02"/>依慧〔闡明〕隨眠之對治。</p>
<lb ed="N" n="0008a03"/><p xml:id="pN67p0008a0301"><ref cRef="PTS.Vism.6"/>八〔三雜染之淨化〕又依戒闡明惡行雜染之淨化。依定〔闡明〕愛雜染之淨化。
<lb ed="N" n="0008a04"/>依慧〔闡明〕惡見雜染之淨化。</p>
<lb ed="N" n="0008a05"/><p xml:id="pN67p0008a0501">九〔須陀洹果等之原因〕又依戒闡明須陀洹果、斯陀含果之原因。依定〔闡明〕
<lb ed="N" n="0008a06"/>阿那含果之原因。依慧闡明阿羅漢果之原因。然，得須陀洹是稱諸戒圓滿者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0008021" n="0008021"/>，斯
<lb ed="N" n="0008a07"/>陀含果〔亦然〕。其次阿那含果是定圓滿者，阿羅漢〔言〕慧圓滿者。</p>
<lb ed="N" n="0008a08"/><p xml:id="pN67p0008a0801">如是依以上〔之偈〕闡明三學、三種善敎、三明等之近依、避二邊而習行中道、
<lb ed="N" n="0008a09"/>超越惡趣等之方便，由三相而捨斷煩惱、違犯等之對治，三雜染之淨化，及須陀洹
<lb ed="N" n="0008a10"/>等之原因，此等之九類並其他如斯之三德<anchor xml:id="nkr_note_orig_0008022" n="0008022"/>。</p>
<lb ed="N" n="0008a11"/><p xml:id="pN67p0008a1101">此因緣等之論</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0008a12"/>
<lb ed="N" n="0008a13"/>
<lb ed="N" n="0008a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0009a" n="0009a"/>
<lb ed="N" n="0009a01"/>
<lb ed="N" n="0009a02"/>
<lb ed="N" n="0009a03"/>
<lb ed="N" n="0009a04"/>
<lb ed="N" n="0009a05"/>
<lb ed="N" n="0009a06"/>
<lb ed="N" n="0009a07"/>
<lb ed="N" n="0009a08"/>
<lb ed="N" n="0009a09"/>
<lb ed="N" n="0009a10"/>
<lb ed="N" n="0009a11"/>
<lb ed="N" n="0009a12"/>
<lb ed="N" n="0009a13"/>
<lb ed="N" n="0009a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0010a" n="0010a"/>
<lb ed="N" n="0010a01"/>
<lb ed="N" n="0010a02"/>
<lb ed="N" n="0010a03"/>
<lb ed="N" n="0010a04"/>
<lb ed="N" n="0010a05"/>
<lb ed="N" n="0010a06"/>
<lb ed="N" n="0010a07"/>
<lb ed="N" n="0010a08"/>
<lb ed="N" n="0010a09"/>
<lb ed="N" n="0010a10"/>
<lb ed="N" n="0010a11"/>
<lb ed="N" n="0010a12"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">第一品　戒之解釋</cb:mulu><head>第一品　戒之解釋</head>
<lb ed="N" n="0010a13"/>
<lb ed="N" n="0010a14"/><p xml:id="pN67p0010a1401">雖如是多包攝諸德由戒定慧之門而示〔淸淨道〕，而〔對此〕淸淨道之〔說明〕
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0011a" n="0011a"/>
<lb ed="N" n="0011a01"/>示甚簡略，故不足饒益一切人，爲表述其詳細，先對戒設如次之質問：</p>
<lb ed="N" n="0011a02"/><p xml:id="pN67p0011a0201">一、何者是戒？</p>
<lb ed="N" n="0011a03"/><p xml:id="pN67p0011a0301">二、由何之義而爲〔其戒〕？</p>
<lb ed="N" n="0011a04"/><p xml:id="pN67p0011a0401">三、何者是戒之相、味、現起、足處？</p>
<lb ed="N" n="0011a05"/><p xml:id="pN67p0011a0501">四、何者是戒之功德？</p>
<lb ed="N" n="0011a06"/><p xml:id="pN67p0011a0601">五、此戒有幾種？</p>
<lb ed="N" n="0011a07"/><p xml:id="pN67p0011a0701">六、何者是戒之雜染？</p>
<lb ed="N" n="0011a08"/><p xml:id="pN67p0011a0801">七、何者是戒之淨化？</p>
<lb ed="N" n="0011a09"/><p xml:id="pN67p0011a0901">此解答如次：</p>
<lb ed="N" n="0011a10"/>
<lb ed="N" n="0011a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">一　何者是戒</cb:mulu><head>一　何者是戒</head>
<lb ed="N" n="0011a12"/>
<lb ed="N" n="0011a13"/><p xml:id="pN67p0011a1301">何者是戒？卽離殺生者或實行義務行<anchor xml:id="nkr_note_orig_0011001" n="0011001"/>者思（意志）等之法。無礙解〔道〕如
<lb ed="N" n="0011a14"/><ref cRef="PTS.Vism.7"/>此說：「何者是戒？卽思戒，心所戒，律儀戒，不犯戒。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0011002" n="0011002"/></p>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0012a" n="0012a"/>
<lb ed="N" n="0012a01"/><p xml:id="pN67p0012a0101">此中，思戒是離殺等者，或實行義務行者之思。心所戒是離殺生等者之離〔心
<lb ed="N" n="0012a02"/>所〕<anchor xml:id="nkr_note_orig_0012003" n="0012003"/>。</p>
<lb ed="N" n="0012a03"/><p xml:id="pN67p0012a0301">其次，思戒者是捨殺生等者七業道之思<anchor xml:id="nkr_note_orig_0012004" n="0012004"/>。心所戒是捨貪欲住於離貪心<anchor xml:id="nkr_note_orig_0012005" n="0012005"/>，由
<lb ed="N" n="0012a04"/>是等之表現說無貪、無瞋、正見之法。</p>
<lb ed="N" n="0012a05"/><p xml:id="pN67p0012a0501">律儀戒，於此處當知有五種〔律儀之說明〕，其律儀之意義，卽別解脫律儀、念
<lb ed="N" n="0012a06"/>律儀、智律儀、忍律儀、精進律儀。其中，「圓滿具足別解脫律儀」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0012006" n="0012006"/>及〔於分別論〕，
<lb ed="N" n="0012a07"/>是〔關於〕此別解脫律儀。「防護眼根，至防護眼根〔律儀〕<anchor xml:id="nkr_note_orig_0012007" n="0012007"/>及於〔經〕亦有是念
<lb ed="N" n="0012a08"/>律儀。」</p>
<lb ed="N" n="0012a09"/><lg type="regular" xml:id="lgN67p0012a0901"><l>「世間諸有流</l><l>念彼等之禦</l>
<lb ed="N" n="0012a10"/><l>我語諸流護</l><l>當以慧遮斷<anchor xml:id="nkr_note_orig_0012008" n="0012008"/>」</l></lg>
<lb ed="N" n="0012a11"/><p xml:id="pN67p0012a1101">〔所言者〕是「智律儀」。於〔正當〕使用資具等亦包括此中。其此「忍耐寒暑」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0012009" n="0012009"/>等
<lb ed="N" n="0012a12"/>之表述，是名忍律儀。又「彼忍受已起之欲尋」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0012010" n="0012010"/>等之表述，是名精進律儀；活命之
<lb ed="N" n="0012a13"/>徧淨亦包括此中。如斯此五種律儀，及怖畏罪惡之諸善男子應遭遇以離〔惡〕事，
<lb ed="N" n="0012a14"/>當知此等一切皆是律儀戒。</p>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0013a" n="0013a"/>
<lb ed="N" n="0013a01"/><p xml:id="pN67p0013a0101">「不犯戒」者，是受持戒律者之身口等不違犯〔於戒〕。</p>
<lb ed="N" n="0013a02"/><p xml:id="pN67p0013a0201">此先解答關於何者是戒之質問。</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0013a03"/>
<lb ed="N" n="0013a04"/>
<lb ed="N" n="0013a05"/>
<lb ed="N" n="0013a06"/>
<lb ed="N" n="0013a07"/>
<lb ed="N" n="0013a08"/>
<lb ed="N" n="0013a09"/>
<lb ed="N" n="0013a10"/>
<lb ed="N" n="0013a11"/>
<lb ed="N" n="0013a12"/>
<lb ed="N" n="0013a13"/>
<lb ed="N" n="0013a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0014a" n="0014a"/>
<lb ed="N" n="0014a01"/>
<lb ed="N" n="0014a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">二　由何之義而爲〔其〕戒</cb:mulu><head><ref cRef="PTS.Vism.8"/>二　由何之義而爲〔其〕戒</head>
<lb ed="N" n="0014a03"/>
<lb ed="N" n="0014a04"/><p xml:id="pN67p0014a0401">其次<anchor xml:id="nkr_note_orig_0014001" n="0014001"/>由何之義而爲〔其〕戒？是依戒行<anchor xml:id="nkr_note_orig_0014002" n="0014002"/>之義稱爲戒。何是此戒行？是正持、
<lb ed="N" n="0014a05"/>善持戒令身業等不雜亂之義。或是確持，是保持令住立諸善法之義。實於此處〔說
<lb ed="N" n="0014a06"/>此〕二義是於知言之特相者，〔容易〕所容許。</p>
<lb ed="N" n="0014a07"/><p xml:id="pN67p0014a0701">然，又其他之人人<anchor xml:id="nkr_note_orig_0014003" n="0014003"/>，依如是等之表現亦釋此義爲「頭之義是戒義」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0014004" n="0014004"/>，「淸涼之
<lb ed="N" n="0014a08"/>義是戒義」。</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0014a09"/>
<lb ed="N" n="0014a10"/>
<lb ed="N" n="0014a11"/>
<lb ed="N" n="0014a12"/>
<lb ed="N" n="0014a13"/>
<lb ed="N" n="0014a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0015a" n="0015a"/>
<lb ed="N" n="0015a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">三　何者是戒之相、味、現起、足處</cb:mulu><head>三　何者是戒之相、味、現起、足處</head>
<lb ed="N" n="0015a02"/>
<lb ed="N" n="0015a03"/><p xml:id="pN67p0015a0301">今何者是戒相、味、現起、足處<anchor xml:id="nkr_note_orig_0015001" n="0015001"/>？此中：</p>
<lb ed="N" n="0015a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">一　相</cb:mulu><head>一〔相〕</head><lg type="regular" xml:id="lgN67p0015a0401"><l>雖種種區分</l><l>其相是戒行</l>
<lb ed="N" n="0015a05"/><l>雖分種種色</l><l>色相有見性</l></lg>
<lb ed="N" n="0015a06"/><p xml:id="pN67p0015a0601">譬如依靑黃等別，〔色〕雖有種種的區別，而〔如何之色〕亦不出超越有見性<anchor xml:id="nkr_note_orig_0015002" n="0015002"/>，如
<lb ed="N" n="0015a07"/>色處之相是有見性，同樣於戒雖有思等之種種區別，但不超越正持<anchor xml:id="nkr_note_orig_0015003" n="0015003"/>與住立等狀態
<lb ed="N" n="0015a08"/>故，說正持諸善法之住立才是此戒行，卽此戒行之相。</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0015a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">二　味</cb:mulu><head>二〔味〕</head><p xml:id="pN67p0015a0903" cb:place="inline">其次有如是之〔戒〕是：</p>
<lb ed="N" n="0015a10"/><lg type="regular" xml:id="lgN67p0015a1001"><l>摧毀諸惡戒</l><l>具足無罪德</l>
<lb ed="N" n="0015a11"/><l>作用成就<anchor xml:id="nkr_note_orig_0015004" n="0015004"/>義</l><l>是卽說爲味</l></lg>
<lb ed="N" n="0015a12"/><p xml:id="pN67p0015a1201">故此戒者，「依作用之義味，以惡戒之摧破爲味。」「依成就之義爲味」，應知無罪爲
<lb ed="N" n="0015a13"/>味。然以相等〔說爲定義之用語〕時之味，意爲作用或成就，〔不是食物味等之意義〕。</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0015a14"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">三　現起</cb:mulu><head>三〔現起〕</head></cb:div><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">四　足處</cb:mulu><head>四〔足處〕</head><p xml:id="pN67p0015a1407" cb:place="inline">依諸釋者所釋：</p>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0016a" n="0016a"/>
<lb ed="N" n="0016a01"/><lg type="regular" xml:id="lgN67p0016a0101"><l>「淨彼此現起</l><l>只有慚與愧</l>
<lb ed="N" n="0016a02"/><l>成爲〔具〕足處」</l></lg>
<lb ed="N" n="0016a03"/><p xml:id="pN67p0016a0301"><ref cRef="PTS.Vism.9"/>如是說此戒是「身淨、語淨、意淨」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0016005" n="0016005"/>而現起（現狀）淨。〔戒〕由淨性，當至〔戒爲〕
<lb ed="N" n="0016a04"/>現起、〔戒爲〕取得之狀態者。其次依諸識者釋：慚與愧是彼此之足處。〔足處〕是
<lb ed="N" n="0016a05"/>近因之義，有慚愧時，戒乃生起存續，無慚愧之時，戒乃不生起不存續。</p>
<lb ed="N" n="0016a06"/><p xml:id="pN67p0016a0601">當知如是戒之相、味、現起、足處。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="N" n="0016a07"/>
<lb ed="N" n="0016a08"/>
<lb ed="N" n="0016a09"/>
<lb ed="N" n="0016a10"/>
<lb ed="N" n="0016a11"/>
<lb ed="N" n="0016a12"/>
<lb ed="N" n="0016a13"/>
<lb ed="N" n="0016a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0017a" n="0017a"/>
<lb ed="N" n="0017a01"/>
<lb ed="N" n="0017a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">四　何者是戒之功德</cb:mulu><head>四　何者是戒之功德</head>
<lb ed="N" n="0017a03"/>
<lb ed="N" n="0017a04"/><p xml:id="pN67p0017a0401">何者是戒之功德？獲得無後悔等種種之德，是〔戒之〕功德。</p>
<lb ed="N" n="0017a05"/><p xml:id="pN67p0017a0501">說：「阿難！諸善戒是無後悔爲目的，無後悔爲功德。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0017001" n="0017001"/></p>
<lb ed="N" n="0017a06"/><p xml:id="pN67p0017a0601">又說：「諸居士！依戒之具足，於有戒者有此五等功德。云何爲五？諸居士！戒
<lb ed="N" n="0017a07"/>具足之有戒者，因不放逸，得大財聚，此依戒具足之持戒者第一功德。復次諸居士！
<lb ed="N" n="0017a08"/>具足戒之有戒者，起善名聲，此依戒具足有戒者之第二功德。復次諸居士！戒具足
<lb ed="N" n="0017a09"/>之有戒者，近任何之大衆⸺近於刹帝利衆、婆羅門衆、居士衆、或沙門衆⸺無
<lb ed="N" n="0017a10"/>怖畏無羞愧而相近，此是戒具足之有戒者第三功德。復次諸居士！戒具足之有戒者，
<lb ed="N" n="0017a11"/>臨命終時不昏味，此依戒具足之有戒者第四功德。復次諸居士！戒具足之有戒者，
<lb ed="N" n="0017a12"/>身壞死後，生於善趣天界，此依戒具足之有戒者第五功德。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0017002" n="0017002"/></p>
<lb ed="N" n="0017a13"/><p xml:id="pN67p0017a1301">又「諸比丘！若有比丘，希望於諸同梵行者所喜愛、歡悅、尊重、禮敬，彼當圓
<lb ed="N" n="0017a14"/>滿諸戒」等之表現<anchor xml:id="nkr_note_orig_0017003" n="0017003"/>。說爲「他人」所愛，〔他人〕悅等而〔終於〕至漏盡種種戒之功
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0018a" n="0018a"/>
<lb ed="N" n="0018a01"/>德。</p>
<lb ed="N" n="0018a02"/><p xml:id="pN67p0018a0201">如是無後悔等種種戒之功德，更有：</p>
<lb ed="N" n="0018a03"/><lg type="regular" xml:id="lgN67p0018a0301"><l><ref cRef="PTS.Vism.10"/>無此於〔佛〕敎</l><l>善男無住立</l>
<lb ed="N" n="0018a04"/><l>彼戒諸功德</l><l>誰當語得盡</l>
<lb ed="N" n="0018a05"/><l>此世之生類</l><l>彼之染垢穢</l>
<lb ed="N" n="0018a06"/><l>非是彼恒河</l><l>及夜摩那河</l>
<lb ed="N" n="0018a07"/><l>或沙羅婆河</l><l>沙羅越底河</l>
<lb ed="N" n="0018a08"/><l>阿羅越底河</l><l>亦非摩希河</l>
<lb ed="N" n="0018a09"/><l>能洗得淸淨</l><l>實唯此戒水</l>
<lb ed="N" n="0018a10"/><l>能淨有情垢</l><l>持風彼雨雲</l>
<lb ed="N" n="0018a11"/><l>又黃色旃檀</l><l>首飾諸明珠</l>
<lb ed="N" n="0018a12"/><l>映出月之光</l><l>亦非於此世</l>
<lb ed="N" n="0018a13"/><l>堅護諸衆生</l><l>靜息諸患煩</l>
<lb ed="N" n="0018a14"/><l>此究竟淸涼</l><l>唯聖戒能靜</l>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0019a" n="0019a"/>
<lb ed="N" n="0019a01"/><l>順風或逆風</l><l>等薰彼戒香</l>
<lb ed="N" n="0019a02"/><l>等徧香是果</l><l>當存任何處</l>
<lb ed="N" n="0019a03"/><l>升天之階梯</l><l>或入涅槃門</l>
<lb ed="N" n="0019a04"/><l>等徧於戒者</l><l>其他何處有</l>
<lb ed="N" n="0019a05"/><l>眞珠摩尼珠</l><l>諸王雖嚴飾</l>
<lb ed="N" n="0019a06"/><l>不如行者輝</l><l>戒普能摧破</l>
<lb ed="N" n="0019a07"/><l>自責等怖畏</l><l>常於有戒者</l>
<lb ed="N" n="0019a08"/><l>生名及笑顏</l><l>諸德爲根本</l>
<lb ed="N" n="0019a09"/><l>破壞一切惡</l><l>戒功德論門</l>
<lb ed="N" n="0019a10"/><l>當知是如斯</l></lg></cb:div>
<lb ed="N" n="0019a11"/>
<lb ed="N" n="0019a12"/>
<lb ed="N" n="0019a13"/>
<lb ed="N" n="0019a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0020a" n="0020a"/>
<lb ed="N" n="0020a01"/>
<lb ed="N" n="0020a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">五　此戒有幾種</cb:mulu><head>五　此戒有幾種</head>
<lb ed="N" n="0020a03"/>
<lb ed="N" n="0020a04"/><p xml:id="pN67p0020a0401">今說此戒有幾種？其解答〔如次〕：</p>
<lb ed="N" n="0020a05"/><p xml:id="pN67p0020a0501">一　先依諸戒是自己之戒相爲一種。</p>
<lb ed="N" n="0020a06"/><p xml:id="pN67p0020a0601">二　（一）依作持、止持爲二種，（二）又依正行初梵行，（三）依離、不離，
<lb ed="N" n="0020a07"/>（四）依止、不依止，（五）依時限、終身，（六）依有制限、無制限，（七）依世間、
<lb ed="N" n="0020a08"/>出世間，出世間亦爲〔二種〕。</p>
<lb ed="N" n="0020a09"/><p xml:id="pN67p0020a0901"><ref cRef="PTS.Vism.11"/>三　（一）依劣、中、勝爲三種，（二）又依我增上、世間增上、法增上，（三）
<lb ed="N" n="0020a10"/>依執取、不執取、安息，（四）依淸淨、不淸淨、疑惑，（五）依學、無學、非學非
<lb ed="N" n="0020a11"/>無學亦〔爲三種〕。</p>
<lb ed="N" n="0020a12"/><p xml:id="pN67p0020a1201">四　（一）依退分、住分、勝分、決擇分爲四種，（二）又依比丘、比丘尼、未
<lb ed="N" n="0020a13"/>具足、在家戒，（三）依自然、慣行、法性、前因戒，（四）依別解脫律儀、根律儀、
<lb ed="N" n="0020a14"/>活命徧淨、資具依止戒亦〔爲四種〕。</p>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0021a" n="0021a"/>
<lb ed="N" n="0021a01"/><p xml:id="pN67p0021a0101">五　（一）依制限徧淨我等爲五種。此無礙解〔道〕亦說：「有五種戒：是制限
<lb ed="N" n="0021a02"/>徧淨戒、無制限徧淨戒、圓滿徧淨戒、無執取徧淨戒、安息徧淨戒。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0021001" n="0021001"/>（二）又依
<lb ed="N" n="0021a03"/>斷、離、思、律儀、不犯亦（爲五種）。</p>
<lb ed="N" n="0021a04"/><p xml:id="pN67p0021a0401">此中：</p>
<lb ed="N" n="0021a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">（一）一法（一種）</cb:mulu><head>一</head><p xml:id="pN67p0021a0502" cb:place="inline">於一種分之義，已依所說而可知。</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0021a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">（二）二法（七種）</cb:mulu><head>二</head><p xml:id="pN67p0021a0602" cb:place="inline">於二種分，（一）〔作持、止持〕依世尊「此事應作」而遂行制定學處，此是
<lb ed="N" n="0021a07"/>「作持〔戒〕」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0021002" n="0021002"/>；又言「此事不應作」！禁止不可作，此是「止持〔戒〕」。其中此語義
<lb ed="N" n="0021a08"/>〔如次〕：作持是具戒之人人行作於此中，爲令諸戒圓滿而動作；依此〔止持戒〕而
<lb ed="N" n="0021a09"/>遵守所禁止。此中由信〔起〕精進所成就者爲作持，由信所成就者是止持。如是依
<lb ed="N" n="0021a10"/>作持、止持爲二種。</p>
<lb ed="N" n="0021a11"/><p xml:id="pN67p0021a1101">（二）〔等正行、初梵行〕於第二之二法，「等正行」是最上正行等正行卽是等正
<lb ed="N" n="0021a12"/>行〔戒〕<anchor xml:id="nkr_note_orig_0021003" n="0021003"/>，或關於等正行而制定者，是等正行〔戒〕。此除活命第八<anchor xml:id="nkr_note_orig_0021004" n="0021004"/>，乃〔其他
<lb ed="N" n="0021a13"/>微細〕戒之同義語。「初梵行」者，是道梵行之初位，是此活命第八之同義語。於此
<lb ed="N" n="0021a14"/>〔修行〕之前分應爲徧淨，故是道之初位。是故言「而彼之身業、語業、活命是極淸
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0022a" n="0022a"/>
<lb ed="N" n="0022a01"/>淨」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0022005" n="0022005"/>。</p>
<lb ed="N" n="0022a02"/><p xml:id="pN67p0022a0201"><ref cRef="PTS.Vism.12"/>或者說微細學處之戒是等正行戒。餘爲初梵行戒。或攝二種毘崩伽<anchor xml:id="nkr_note_orig_0022006" n="0022006"/>，戒是初
<lb ed="N" n="0022a03"/>梵行；攝犍度之義務〔犍度〕是等正行。</p>
<lb ed="N" n="0022a04"/><p xml:id="pN67p0022a0401">由其〔等正行之戒〕成就，初梵行戒始成就。是故言：「諸比丘！若彼比丘……
<lb ed="N" n="0022a05"/>不得等正行法之圓滿而能得初梵行法之圓滿者，實無是處。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0022007" n="0022007"/>如是依等正行、初梵
<lb ed="N" n="0022a06"/>行爲二種。</p>
<lb ed="N" n="0022a07"/><p xml:id="pN67p0022a0701">（三）〔離、不離〕於第三之二法，離殺生等是「離戒」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0022008" n="0022008"/>，餘之思等是「不離戒」，
<lb ed="N" n="0022a08"/>如是離、不離爲二種。</p>
<lb ed="N" n="0022a09"/><p xml:id="pN67p0022a0901">（四）〔依止、不依止〕於第四之二法，依是愛依、見依之二依。此中「我由此
<lb ed="N" n="0022a10"/>戒<anchor xml:id="nkr_note_orig_0022009" n="0022009"/>或生天或其他之天」，望如是成就而持戒，此名爲「愛依止」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0022010" n="0022010"/>；「依戒而淨」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0022011" n="0022011"/>，
<lb ed="N" n="0022a11"/>此依淨之見而持戒者，此爲「見依止」。其次出世間戒或〔出世間〕資糧〔原因〕之
<lb ed="N" n="0022a12"/>戒，此爲「不依止」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0022012" n="0022012"/>。如是由依止、不依止爲二種。</p>
<lb ed="N" n="0022a13"/><p xml:id="pN67p0022a1301">（五）〔時限、終身〕於第五之二法，行時之限界而受持戒是「時限〔戒〕」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0022013" n="0022013"/>。
<lb ed="N" n="0022a14"/>受持生命之限，盡其所受用戒是「終身〔戒〕」。如是依時限、終身爲二種。</p>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0023a" n="0023a"/>
<lb ed="N" n="0023a01"/><p xml:id="pN67p0023a0101">（六）〔有制限、無制限〕於第六之二法，依利得、名譽、親戚、肢體、生命〔付
<lb ed="N" n="0023a02"/>條件〕有制限〔戒〕，言「有制限〔戒〕」；其相反者爲「無制限〔戒〕」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0023014" n="0023014"/>。</p>
<lb ed="N" n="0023a03"/><p xml:id="pN67p0023a0301">於無礙解〔道〕亦言<anchor xml:id="nkr_note_orig_0023015" n="0023015"/>：「於彼戒有制限者何耶？戒亦有制限利得、制限名譽、
<lb ed="N" n="0023a04"/>制限親戚、制限肢體、制限生命。何者戒亦有制限利得耶？此或者因利得，緣利得，
<lb ed="N" n="0023a05"/><ref cRef="PTS.Vism.13"/>原因於利得，違犯所受持之學處。此制限於利得者。」依此方法，餘他亦〔推察〕可
<lb ed="N" n="0023a06"/>詳知。</p>
<lb ed="N" n="0023a07"/><p xml:id="pN67p0023a0701">於無制限〔戒〕之解答亦說：「於〔無制限〔戒〕〕<anchor xml:id="nkr_note_orig_0023016" n="0023016"/>不制限利得者何耶？於此，
<lb ed="N" n="0023a08"/>或有人因利得，緣利得，於利得之原因，甚至不生起違犯所受持學處之心，何況彼
<lb ed="N" n="0023a09"/>違犯〔此〕耶？此戒爲不制限利得。」依此方法，餘他亦〔推察〕可詳知。</p>
<lb ed="N" n="0023a10"/><p xml:id="pN67p0023a1001">如是由有制限、無制限爲二種。</p>
<lb ed="N" n="0023a11"/><p xml:id="pN67p0023a1101">（七）〔世間、出世間〕於第七之二法。一切之有漏戒是「世間〔戒〕，無漏〔戒〕
<lb ed="N" n="0023a12"/>是出世間戒」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0023017" n="0023017"/>。</p>
<lb ed="N" n="0023a13"/><p xml:id="pN67p0023a1301">此中，世間〔戒〕是持殊勝有，又以爲出離有之資糧（原因）。所謂「律是爲律
<lb ed="N" n="0023a14"/>儀，律儀是爲無後悔，無後悔是爲愉悅，愉悅是爲喜，喜是爲輕安，輕安是爲樂，
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0024a" n="0024a"/>
<lb ed="N" n="0024a01"/>樂是爲定，定是爲如實知見，如實知見是爲厭離，厭離是爲離欲，離欲是爲解脫，
<lb ed="N" n="0024a02"/>解脫是爲解脫知見，解脫知見是爲無取著般涅槃也。爲此而有〔律〕之論議，爲此
<lb ed="N" n="0024a03"/>而有〔律〕之考量，爲此而有近習，爲此而有傾聽。卽此無執著爲心解脫也」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0024018" n="0024018"/>。</p>
<lb ed="N" n="0024a04"/><p xml:id="pN67p0024a0401">出世間〔戒〕是齎有之出離，又觀察智之地（基礎）也。</p>
<lb ed="N" n="0024a05"/><p xml:id="pN67p0024a0501">如是，依世間、出世間爲二種。</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0024a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">（三）三法（五種）</cb:mulu><head>三</head><p xml:id="pN67p0024a0602" cb:place="inline">三法中，（一）〔劣、中、勝〕於第一之三法，依劣欲、心、精進、觀〔之
<lb ed="N" n="0024a07"/>四神足〕所起之〔戒〕是「劣〔戒〕」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0024019" n="0024019"/>。依中欲等〔之四神足〕所起者是「中〔戒〕」。
<lb ed="N" n="0024a08"/>依勝〔欲等之四神足〕所〔起〕者，是「勝〔戒〕」也。</p>
<lb ed="N" n="0024a09"/><p xml:id="pN67p0024a0901">或者欲譽而受持是「劣」。欲福果〔而受持〕是「中」。此是應當作，依聖性而受
<lb ed="N" n="0024a10"/>持是「勝」。</p>
<lb ed="N" n="0024a11"/><p xml:id="pN67p0024a1101">或「我戒具足，然，此等之他比丘是惡戒〔者〕，惡法〔者〕」而如是擧揚自己，
<lb ed="N" n="0024a12"/>輕呰他人，依此所感染是「劣」。不感染世間是「中」。出世間〔戒〕是「勝」。</p>
<lb ed="N" n="0024a13"/><p xml:id="pN67p0024a1301">或爲愛而受用有所起之〔戒〕是「劣」。爲自己之解脫所起之〔戒〕是「中」。爲
<lb ed="N" n="0024a14"/>一切衆生之解脫所起之波羅蜜戒是「勝」。</p>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0025a" n="0025a"/>
<lb ed="N" n="0025a01"/><p xml:id="pN67p0025a0101">依如斯劣、中、勝爲三種。</p>
<lb ed="N" n="0025a02"/><p xml:id="pN67p0025a0201">（二）〔我增上、世間增上、法增上〕於第二之三法，欲捨自己不適當者，依重
<lb ed="N" n="0025a03"/><ref cRef="PTS.Vism.14"/>自己，遵重自己所起之〔戒〕是「我增上〔戒〕」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0025020" n="0025020"/>。欲捨世間之批難，重世間，尊重
<lb ed="N" n="0025a04"/>世間所起之〔戒〕是「世間增上〔戒〕」。欲恭敬大法，重法，遵重法所起之〔戒〕是
<lb ed="N" n="0025a05"/>「法增上〔戒〕」。如斯依我增上爲三種。</p>
<lb ed="N" n="0025a06"/><p xml:id="pN67p0025a0601">（三）〔執取、無執取、安息〕於第三之三法，於〔第四之〕二法中所說依止，
<lb ed="N" n="0025a07"/>此依愛、見所執故，言「執取〔戒〕」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0025021" n="0025021"/>。善凡夫道之資糧〔戒〕、諸學道相應〔戒〕，
<lb ed="N" n="0025a08"/>是「無執取〔戒〕」。與諸學、無學之果相應〔戒〕是「安息〔戒〕」。如斯，依執取等
<lb ed="N" n="0025a09"/>爲三種。</p>
<lb ed="N" n="0025a10"/><p xml:id="pN67p0025a1001">（四）〔淸淨、不淸淨、疑惑〕於第四之三法，不犯罪者之完全〔戒〕，或已犯
<lb ed="N" n="0025a11"/>更懺悔者之〔戒〕，此爲「淸淨〔戒〕」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0025022" n="0025022"/>。犯罪者之不懺悔〔戒〕，爲「不淸淨〔戒〕」。
<lb ed="N" n="0025a12"/>〔生起罪之對象〕事物，或〔波羅夷、僧殘等之〕罪科，或對〔有罪、無罪之〕行
<lb ed="N" n="0025a13"/>爲而有疑惑者之戒，名爲「疑惑戒」。其中，當瑜伽者（修行者），〔有〕不淸淨戒者
<lb ed="N" n="0025a14"/>應淨化，有疑惑時，對於事物不作行爲而除遣疑惑，若如是者，彼應有安快。如斯
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0026a" n="0026a"/>
<lb ed="N" n="0026a01"/>依淸淨等爲三種。</p>
<lb ed="N" n="0026a02"/><p xml:id="pN67p0026a0201">（五）〔學、無學、非學非無學〕於第五之三法，與四聖道及三沙門果相應之戒
<lb ed="N" n="0026a03"/>是「學〔戒〕」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0026023" n="0026023"/>。與阿羅漢果相應之戒是「無學〔戒〕」。其餘是「非學非無學〔戒〕」。
<lb ed="N" n="0026a04"/>如斯依學等爲三種。</p>
<lb ed="N" n="0026a05"/><p xml:id="pN67p0026a0501">其次，於世間諸衆生各本然之性質亦言爲戒。〔由其用語例於世人〕，此人是樂
<lb ed="N" n="0026a06"/>戒（樂天性），此人是苦戒（悲觀性），此人是諍戒（鬥爭性），此人是莊嚴戒（莊飾
<lb ed="N" n="0026a07"/>性）等語故，於無礙解〔道〕中，依此異門如言：「有善戒、不善戒、無記戒之三戒。」
<lb ed="N" n="0026a08"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0026024" n="0026024"/>，依善等亦說三種戒。此中不善〔戒〕是〔本論所說〕對戒相等之義無一合致者
<lb ed="N" n="0026a09"/>故擧。</p>
<lb ed="N" n="0026a10"/><p xml:id="pN67p0026a1001">故依上述之方法，當知爲三種戒。</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0026a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">（四）四法（四種）</cb:mulu><head>四</head><p xml:id="pN67p0026a1102" cb:place="inline">四法中（一）〔退分、住分、勝分、決擇分〕於第一之四法：</p>
<lb ed="N" n="0026a12"/><lg type="regular" xml:id="lgN67p0026a1201"><l>茲習惡戒者</l><l>不學持戒者</l>
<lb ed="N" n="0026a13"/><l>雖犯事過失</l><l>無知而不見</l>
<lb ed="N" n="0026a14"/><l><ref cRef="PTS.Vism.15"/>諸多邪思惟</l><l>不得護諸根</l>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0027a" n="0027a"/>
<lb ed="N" n="0027a01"/><l>如是此類人</l><l>實生「退分戒」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0027025" n="0027025"/></l>
<lb ed="N" n="0027a02"/><l>其次於此戒</l><l>雖成就悅意</l>
<lb ed="N" n="0027a03"/><l>更勤於業處</l><l>不使生起意</l>
<lb ed="N" n="0027a04"/><l>唯滿足於戒</l><l>不努力精進</l>
<lb ed="N" n="0027a05"/><l>如斯之比丘</l><l>彼有「住分戒」</l>
<lb ed="N" n="0027a06"/><l>其次戒具足</l><l>爲定努力者</l>
<lb ed="N" n="0027a07"/><l>如斯之比丘</l><l>彼有「勝分戒」</l>
<lb ed="N" n="0027a08"/><l>唯戒不滿足</l><l>而勤厭離者</l>
<lb ed="N" n="0027a09"/><l>如斯之比丘</l><l>有「決擇分戒」</l></lg>
<lb ed="N" n="0027a10"/><p xml:id="pN67p0027a1001">如是依退分等爲四種。</p>
<lb ed="N" n="0027a11"/><p xml:id="pN67p0027a1101">（二）〔比丘、比丘尼、未具戒、在家〕於第二之四法，關於對諸比丘制定之學
<lb ed="N" n="0027a12"/>處，彼等比丘，爲諸比丘尼所制之〔學處，其他唯比丘〕當守護〔所制之戒〕此卽
<lb ed="N" n="0027a13"/>「比丘戒」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0027026" n="0027026"/>。關於對諸比丘尼制定之學處，彼等諸比丘尼，爲諸比丘所制之〔學處，
<lb ed="N" n="0027a14"/>其他唯比丘尼〕當守護〔所制之戒〕此是「比丘尼戒」。沙彌、沙彌尼之十戒爲「未具
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0028a" n="0028a"/>
<lb ed="N" n="0028a01"/>足戒」。優婆塞、優婆夷之常戒爲五學處，或增加時爲十〔學處〕，依布薩支爲八〔學
<lb ed="N" n="0028a02"/>處〕，是爲「在家戒」。如斯依比丘戒等爲四種。</p>
<lb ed="N" n="0028a03"/><p xml:id="pN67p0028a0301">（三）〔自然、慣行、法性、宿因〕於第三之四法，北俱盧〔洲〕人〔本皆善人，
<lb ed="N" n="0028a04"/>云不犯戒，故同洲之人人如於自然〕而無違犯，爲「自然戒」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0028027" n="0028027"/>。族性、地方、宗派，
<lb ed="N" n="0028a05"/>各自規定奉持之作持〔戒〕爲「慣行戒」。「阿難！菩薩入母胎後，菩薩之母對諸男子
<lb ed="N" n="0028a06"/>不起欲情之意，此是法性」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0028028" n="0028028"/>，如斯所說菩薩母之戒爲「法性戒」。其次，於大迦葉等
<lb ed="N" n="0028a07"/>之淨有情〔戒〕及菩薩各各於生之戒爲「宿因戒」。</p>
<lb ed="N" n="0028a08"/><p xml:id="pN67p0028a0801">如斯依自然戒等而爲四種。</p>
<lb ed="N" n="0028a09"/><p xml:id="pN67p0028a0901">（四）〔別解脫律儀、根律儀、活命徧淨、資具依止〕於第四之四法，</p>
<lb ed="N" n="0028a10"/><p xml:id="pN67p0028a1001">〔一〕依世尊：「於此比丘防護於別解脫律儀而住，具足正行、正處，於微量之
<lb ed="N" n="0028a11"/>罪起怖畏，受持而學諸學處。」如斯所說之戒爲「別解脫律儀戒」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0028029" n="0028029"/>。</p>
<lb ed="N" n="0028a12"/><p xml:id="pN67p0028a1201"><ref cRef="PTS.Vism.16"/>〔二〕其次言：「彼以眼見色已，不取相，不取細相。不防護此眼根而住者，侵
<lb ed="N" n="0028a13"/>於貪憂諸惡不善法故；爲防護其〔眼根〕，彼行道而護眼，至眼根之律儀（防護）而
<lb ed="N" n="0028a14"/>（住）。以耳聞聲已……以鼻嗅香已，以舌味味已，以身觸所觸已，以意識法已，不
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0029a" n="0029a"/>
<lb ed="N" n="0029a01"/>取相……至意根之律儀而〔住〕。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0029030" n="0029030"/>此爲「根律儀」。</p>
<lb ed="N" n="0029a02"/><p xml:id="pN67p0029a0201">〔三〕其次因活命而制定六學處之違犯而〔離所起之邪命〕，及離詭詐、虛談、
<lb ed="N" n="0029a03"/>示相、激磨、以利求利等諸惡法所起之邪命，此爲「活命徧淨戒」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0029031" n="0029031"/>。</p>
<lb ed="N" n="0029a04"/><p xml:id="pN67p0029a0401">〔四〕「如理決擇，爲唯限於防寒冷以用衣服」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0029032" n="0029032"/>等之表現所言「由簡擇徧淨四資
<lb ed="N" n="0029a05"/>具之受用」名爲「資具依止戒」。</p>
<lb ed="N" n="0029a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="4">第四四法之說明</cb:mulu><p xml:id="pN67p0029a0601">於此，對由〔第四四法之〕最初句以來，順次之註釋，共此〔對第四之四法〕
<lb ed="N" n="0029a07"/>爲決擇論者〔如次：〕</p>
<lb ed="N" n="0029a08"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">一　別解脫律儀戒</cb:mulu><head>〔一〕　別解脫律儀戒<anchor xml:id="nkr_note_orig_0029033" n="0029033"/></head>
<lb ed="N" n="0029a09"/><p xml:id="pN67p0029a0901">〔於此比丘防護別解脫律儀而住，具足正行、正處，於微量之罪亦起怖畏，受
<lb ed="N" n="0029a10"/>持而學諸學處〕<anchor xml:id="nkr_note_orig_0029034" n="0029034"/>。</p>
<lb ed="N" n="0029a11"/><p xml:id="pN67p0029a1101">「於此」者，是於此〔佛〕敎，「比丘」者，是由見輪迴<anchor xml:id="nkr_note_orig_0029035" n="0029035"/>之怖畏，或著破布衣等，
<lb ed="N" n="0029a12"/>如是得通稱〔云比丘〕，卽由信而出家之善男子。</p>
<lb ed="N" n="0029a13"/><p xml:id="pN67p0029a1301">「防護別解脫律儀」，於此處之別解脫律儀是學處戒。然，〔其別解脫律儀〕乃〔如
<lb ed="N" n="0029a14"/>言於比丘是比丘戒，於比丘尼是比丘尼戒，於各自所定之戒〕，以別別護者，爲令解
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0030a" n="0030a"/>
<lb ed="N" n="0030a01"/>脫、脫離惡趣之苦；故言別別解脫律儀。防護卽是律儀：此名身、語之不犯，別解
<lb ed="N" n="0030a02"/>脫卽律儀，此是別解脫律儀。依此別解脫律儀而防護者，是「令防護別解脫。」「令防
<lb ed="N" n="0030a03"/>護」者，是接近、具備之義。</p>
<lb ed="N" n="0030a04"/><p xml:id="pN67p0030a0401">「具足正行、正處」等之義，當知依於聖典所表述。</p>
<lb ed="N" n="0030a05"/><p xml:id="pN67p0030a0501"><ref cRef="PTS.Vism.17"/>所謂「具足正行、行處」，是有正行，有行處<anchor xml:id="nkr_note_orig_0030036" n="0030036"/>。其中，云何不正行<anchor xml:id="nkr_note_orig_0030037" n="0030037"/>？身之犯、
<lb ed="N" n="0030a06"/>語之犯、身語之犯，此言不正行；一切惡是不正行。於此或布施竹，或布施葉，或
<lb ed="N" n="0030a07"/>布施華、果、洗粉、楊枝，或由阿諛，或語荒唐，或爲討好於人，或爲走使，或於
<lb ed="N" n="0030a08"/>佛所嫌忌，依彼何等之邪命而爲其活命，言此〔皆〕不正行。其次云何爲正行？身
<lb ed="N" n="0030a09"/>之不犯，語之不犯，身語之不犯，此言爲正行；一切戒律是正行。於此，或不施竹、
<lb ed="N" n="0030a10"/>不施葉、華、果、洗粉、楊枝，或不阿諛，或不語荒唐，或不爲討好於人，或不爲
<lb ed="N" n="0030a11"/>走使，或於佛所嫌忌，不爲彼何等邪命而爲生活，言此爲正行。</p>
<lb ed="N" n="0030a12"/><p xml:id="pN67p0030a1201">「行處」者，有行處，有非行處。其中，云何爲「非行處？」於此，某者或行於淫
<lb ed="N" n="0030a13"/>女之處，或行寡婦、已長之處女、黃門（宦官）、比丘尼、酒肆之處，或對國王，大
<lb ed="N" n="0030a14"/>臣外學、外學之弟子，如在家人所爲，不適當之交際而住，或對比丘、比丘尼優婆
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0031a" n="0031a"/>
<lb ed="N" n="0031a01"/>塞、優婆夷不信、不樂罵詈讒謗，不欲〔比丘等之〕利、不欲益、不欲適意，不欲
<lb ed="N" n="0031a02"/><ref cRef="PTS.Vism.18"/>瑜伽安穩，如是依存、親近、往來於諸俗家者，言此爲非行處。其次，云何爲「行處」？
<lb ed="N" n="0031a03"/>於此，某者不行淫女之處……或不行酒肆之處，或對國王……外學之弟子，不作如
<lb ed="N" n="0031a04"/>在家人所爲、不適當之交際，對比丘……優婆夷有信、有樂、給自泉水<anchor xml:id="nkr_note_orig_0031038" n="0031038"/>、光輝袈
<lb ed="N" n="0031a05"/>裟衣<anchor xml:id="nkr_note_orig_0031039" n="0031039"/>、喜比丘等出入<anchor xml:id="nkr_note_orig_0031040" n="0031040"/>、欲〔比丘之〕利……欲瑜伽安穩，如是依存、親近、往
<lb ed="N" n="0031a06"/>來諸俗家者，言此爲行處。如是具、正具、正達、正成、具備此正行、此行處故，
<lb ed="N" n="0031a07"/>言「具足正行、正處」。</p>
<lb ed="N" n="0031a08"/><p xml:id="pN67p0031a0801">復次，於此處，由如次之表現亦得知正行、正處〔之意義〕。卽不正行爲身語二
<lb ed="N" n="0031a09"/>種。</p>
<lb ed="N" n="0031a10"/><p xml:id="pN67p0031a1001">其中，云何「身不正行」？於此某者，於衆中無恩慮之擧止，衝撞諸長比丘而立、
<lb ed="N" n="0031a11"/>而坐，立於前、坐於前、坐於高座，衣被至頭而坐，立而說話、亂肱而說話，諸長
<lb ed="N" n="0031a12"/>老比丘無著覆而經行，以著覆而經行，經行於低經行處<anchor xml:id="nkr_note_orig_0031041" n="0031041"/>而經行於高經行處，以地
<lb ed="N" n="0031a13"/>經行爲經行處而經行，侵害諸長老比丘而立、而坐，拒出來諸學比丘座，於浴室不
<lb ed="N" n="0031a14"/>諮問諸長比丘而添薪、以閉戶、於浴室衝撞諸長老而下行、下行於前、衝撞而浴、
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0032a" n="0032a"/>
<lb ed="N" n="0032a01"/>浴於前、衝撞而上、上於前、入〔行乞村落之〕家家間，衝撞諸長老比丘而行，行
<lb ed="N" n="0032a02"/>於前、出亦於諸長老比丘之前而行，主婦、良家女之坐及良家之秘密有閉內室，於
<lb ed="N" n="0032a03"/>其處突然而入，觸打小孩之頭，言此爲身不正行。</p>
<lb ed="N" n="0032a04"/><p xml:id="pN67p0032a0401">其次，云何「語不正」？於此某者，於衆中無思慮而擧止，不諮問諸長老而說法、
<lb ed="N" n="0032a05"/><ref cRef="PTS.Vism.19"/>問答，於〔布薩日〕誦波羅提木叉，立而語、亂肱而語，入〔行乞村落之〕家家間，
<lb ed="N" n="0032a06"/>對婦女或小女如斯言：「某名！某姓！有何耶？有粥耶？有食物耶？有硬食耶<anchor xml:id="nkr_note_orig_0032042" n="0032042"/>？
<lb ed="N" n="0032a07"/>以何給我等飮、食及何噉？」或於種種語「以何與我耶？」言此爲「語不正行」。</p>
<lb ed="N" n="0032a08"/><p xml:id="pN67p0032a0801">其次，當知反此者爲「正行」。又有比丘，有尊重〔其他〕，從順、具足慚愧、善
<lb ed="N" n="0032a09"/>著衣、善纏衣、持信心而往還，瞻前顧後，以屈伸其身，伏眼、具足威儀，護根門
<lb ed="N" n="0032a10"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0032043" n="0032043"/>，於食知量，努力於覺醒，具備念、正知，少欲知足，勤勵精進，對於諸等正行
<lb ed="N" n="0032a11"/>致敬意，多尊重、恭敬而住，言此爲「正行」。如斯當先知正行。</p>
<lb ed="N" n="0032a12"/><p xml:id="pN67p0032a1201">其「行處」者，是近依行處<anchor xml:id="nkr_note_orig_0032044" n="0032044"/>、守護行處、近縛行處之三種。</p>
<lb ed="N" n="0032a13"/><p xml:id="pN67p0032a1301">其中，云何爲近依行處？具備十論事之德<anchor xml:id="nkr_note_orig_0032045" n="0032045"/>，言以善友爲〔近依行處〕。卽依彼
<lb ed="N" n="0032a14"/>聞未聞，白淨已聞，離度疑惑、正見、令心信樂、或隨彼學而增信，增長戒、聞、
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0033a" n="0033a"/>
<lb ed="N" n="0033a01"/>捨、慧，言此爲近依行處。</p>
<lb ed="N" n="0033a02"/><p xml:id="pN67p0033a0201">云何爲「守護行處」。於此有比丘，入〔行乞村落之〕家家間，通行街路，伏眼
<lb ed="N" n="0033a03"/>而唯見一尋，善防護而行，不看象〔兵〕、馬〔兵〕、車〔兵〕、步〔兵〕、婦人、男
<lb ed="N" n="0033a04"/>子，不看上、下，不眺望四方維而行，言此爲守護行處。</p>
<lb ed="N" n="0033a05"/><p xml:id="pN67p0033a0501">云何爲「近縛行處」？四念處也，於其處心近縛。依世尊所說：「諸比丘！何者是
<lb ed="N" n="0033a06"/>比丘之行處耶？己祖父（諸佛）之境，卽此四念處。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0033046" n="0033046"/>言此爲近縛行處。</p>
<lb ed="N" n="0033a07"/><p xml:id="pN67p0033a0701">如斯具……具備此正行處與此行處。是故言此爲「具足正行與行處」。</p>
<lb ed="N" n="0033a08"/><p xml:id="pN67p0033a0801"><ref cRef="PTS.Vism.20"/>「於微量罪亦起怖畏」者，於無意識犯〔衆〕學<anchor xml:id="nkr_note_orig_0033047" n="0033047"/>〔法〕及如不善心生起等，於
<lb ed="N" n="0033a09"/>微量之罪起怖畏。</p>
<lb ed="N" n="0033a10"/><p xml:id="pN67p0033a1001">「受持而學諸學處」者，是於諸學處，凡應學者，皆正持此而學。</p>
<lb ed="N" n="0033a11"/><p xml:id="pN67p0033a1101">此處又所〔言〕「防護別解脫律儀」，依此〔文句如斯防護之人，關於任何人〕
<lb ed="N" n="0033a12"/>欲示人之決定，說別解脫律儀。於次「具足正行與行處」等之一切，如何於行道者，
<lb ed="N" n="0033a13"/>關係其戒令成具耶？當知是爲示其行道而說。</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0033a14"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">二　根律儀戒</cb:mulu><head>〔二〕　根律儀戒<anchor xml:id="nkr_note_orig_0033048" n="0033048"/></head>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0034a" n="0034a"/>
<lb ed="N" n="0034a01"/><p xml:id="pN67p0034a0101">其次，於直後「彼以眼見色已，〔不取相、不取細相。不防護此眼根而住者，侵
<lb ed="N" n="0034a02"/>於貪憂諸惡不善法故，彼爲防護其〔眼根〕行道而護眼根，至於眼根之律儀而〔住〕。
<lb ed="N" n="0034a03"/>以耳聞聲已……以鼻嗅香已、以舌味味已、以身觸所觸已、以意識法已，不取相……
<lb ed="N" n="0034a04"/>至於意根律儀而〔住〕〕」依是等之表現而說者是「根律儀」。其中，</p>
<lb ed="N" n="0034a05"/><p xml:id="pN67p0034a0501">「彼」者，是住立於別解脫律儀之彼比丘。「以眼見色已」者，是〔他依不共通〕
<lb ed="N" n="0034a06"/>原因有能力見色，有眼之通名眼識亦言見色已之〔義〕。然古人言：「於眼非心之動
<lb ed="N" n="0034a07"/>作故，〔唯眼〕不見色；於心非眼之動作故，〔唯心〕不見色。然，〔眼〕門與所緣之
<lb ed="N" n="0034a08"/>〔境〕相接觸時，依止於淨眼<anchor xml:id="nkr_note_orig_0034049" n="0034049"/>而心〔起始〕見色。」而如斯〔應言以矢而射〕如於
<lb ed="N" n="0034a09"/>「此人以弓而射」等語，爲資糧論也。故言以眼識見色已者，在此狀態〔是正確〕之
<lb ed="N" n="0034a10"/>義。</p>
<lb ed="N" n="0034a11"/><p xml:id="pN67p0034a1101">「不取相」者，〔是於此所見〕男女之相，又如淨〔顚倒〕相等，對〔令起〕煩惱
<lb ed="N" n="0034a12"/>事之相，〔於其相〕不取〔執著〕，〔見所見〕而盡見，見不滯染。</p>
<lb ed="N" n="0034a13"/><p xml:id="pN67p0034a1301">「不取細相」者，令明瞭顯現諸煩惱，故言細相（隨味）有通名而如不捉手、足、
<lb ed="N" n="0034a14"/>微笑、笑、語、視等之行相，其中之唯如取實之〔毛、骨等之身〕。猶如住<name role="" type="person">支提山</name><anchor xml:id="nkr_note_orig_0034050" n="0034050"/>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0035a" n="0035a"/>
<lb ed="N" n="0035a01"/>之大帝須長老。</p>
<lb ed="N" n="0035a02"/><p xml:id="pN67p0035a0201">據說，此長老由<name role="" type="person">支提山</name>爲行乞來阿奴羅達城時，某良家妻女與夫諍論後，莊嚴
<lb ed="N" n="0035a03"/><ref cRef="PTS.Vism.21"/>著飾如天女之美麗，淸晨出阿奴羅達城，行於生家之中途而見〔長老〕以顚倒心而
<lb ed="N" n="0035a04"/>大笑。長老：「此何耶？」及眺望〔彼女之笑〕，於彼女之齒骨獲不淨想以得阿羅漢果。
<lb ed="N" n="0035a05"/>是故言：</p>
<lb ed="N" n="0035a06"/><lg type="regular" xml:id="lgN67p0035a0601"><l>以見彼女之齒骨</l><l>隨念前修不淨想</l>
<lb ed="N" n="0035a07"/><l>彼長老如斯立此</l><l>以證得阿羅漢果</l></lg>
<lb ed="N" n="0035a08"/><p xml:id="pN67p0035a0801">〔彼女之〕夫亦追尋彼女來，以見長老，問：「尊師！誰見女人耶？」長老言彼：</p>
<lb ed="N" n="0035a09"/><lg type="regular" xml:id="lgN67p0035a0901"><l>不知女人或男子</l><l>由於此處而離去</l>
<lb ed="N" n="0035a10"/><l>但是唯骨之集聚</l><l>以行步於此大道</l></lg>
<lb ed="N" n="0035a11"/><p xml:id="pN67p0035a1101">「不防護此〔眼根而住者，侵於貪憂諸惡不善法〕故」於此等，在其原因⸺因其
<lb ed="N" n="0035a12"/>眼根之不律儀⸺以念之窗而不護眼根，不閉根門而住之人，當侵害、隨縛此等之貪
<lb ed="N" n="0035a13"/>等法。「爲防護〔眼根〕彼行道」者，由念窗爲閉其眼根，彼乃行道。有如斯之行道，
<lb ed="N" n="0035a14"/>卽言：「至護眼根、眼根之律儀而〔住〕。」</p>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0036a" n="0036a"/>
<lb ed="N" n="0036a01"/><p xml:id="pN67p0036a0101">其時<anchor xml:id="nkr_note_orig_0036051" n="0036051"/>，假使雖於眼根無律儀或不律儀者⸺念、妄念亦非依止於淨眼而生
<lb ed="N" n="0036a02"/>⸺而色所緣現來眼前時，有分〔識〕<anchor xml:id="nkr_note_orig_0036052" n="0036052"/>二次生滅後，唯作之意界<anchor xml:id="nkr_note_orig_0036053" n="0036053"/>，成轉向作用
<lb ed="N" n="0036a03"/>而生滅<anchor xml:id="nkr_note_orig_0036054" n="0036054"/>。由此眼識見之作用，其次異熟之意界<anchor xml:id="nkr_note_orig_0036055" n="0036055"/>是領受作用，其次異熟無因之意
<lb ed="N" n="0036a04"/>識界是推度作用<anchor xml:id="nkr_note_orig_0036056" n="0036056"/>，其唯作無因<anchor xml:id="nkr_note_orig_0036057" n="0036057"/>之意識界乃成確定作用<anchor xml:id="nkr_note_orig_0036058" n="0036058"/>而生滅。其直後是速行
<lb ed="N" n="0036a05"/>作用<anchor xml:id="nkr_note_orig_0036059" n="0036059"/>。其時，於有分之時，於轉向〔乃至確定〕等之任何〔作用〕時，亦無律儀
<lb ed="N" n="0036a06"/>或不律儀。但於速行之刹那，若〔於此〕惡戒、妄念、無智、無忍、懈怠起者，〔卽〕
<lb ed="N" n="0036a07"/>有不律儀。如斯言於彼眼根不律儀。</p>
<lb ed="N" n="0036a08"/><p xml:id="pN67p0036a0801"><ref cRef="PTS.Vism.22"/>何故耶？彼有〔不律儀〕時，〔眼〕門亦不守護，有分亦轉向〔乃至決定〕等之
<lb ed="N" n="0036a09"/>路心<anchor xml:id="nkr_note_orig_0036060" n="0036060"/>亦〔不守護〕，猶如都城之四門皆不守護時，雖家家之門、門室、內室等善防
<lb ed="N" n="0036a10"/>護之，而如城中之一切財貨不守護、不保護也。諸盜賊由都城之門而入，當恣其所
<lb ed="N" n="0036a11"/>欲故。如斯於速行惡戒起，其〔速行〕爲不律儀之時，〔眼〕門亦不守護，有分轉向
<lb ed="N" n="0036a12"/>等之路心〔亦不守護〕。然，於其〔速行〕戒等之起時，〔眼〕門亦守護、有分轉向
<lb ed="N" n="0036a13"/>等之路心亦〔守護〕，譬如都城之〔四〕門善被守護時，如雖家家之門不守護，而都
<lb ed="N" n="0036a14"/>城中之一切財貨被善守護。都城之諸門閉時，諸盜賊不能侵入。如斯於速行戒之等
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0037a" n="0037a"/>
<lb ed="N" n="0037a01"/>起時，〔眼〕亦被守護，有分轉向等之路心亦〔被守護〕。故雖〔律儀〕速行之刹那
<lb ed="N" n="0037a02"/>起，言於眼根律儀。</p>
<lb ed="N" n="0037a03"/><p xml:id="pN67p0037a0301">於「以耳聞聲已」等亦同。</p>
<lb ed="N" n="0037a04"/><p xml:id="pN67p0037a0401">如斯〔所說〕略言之：「色等〔之六境〕避取煩惱隨縛相爲特相者。」當知是根
<lb ed="N" n="0037a05"/>律儀戒。</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0037a06"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">三　活命徧淨戒</cb:mulu><head>〔三〕　活命徧淨戒<anchor xml:id="nkr_note_orig_0037061" n="0037061"/></head>
<lb ed="N" n="0037a07"/><p xml:id="pN67p0037a0701">今，律儀之直後，於所說活命徧淨戒：〔由因活命所制定六學處之違犯〔依生
<lb ed="N" n="0037a08"/>起離邪命〕及依詭詐、虛談、現相、激磨、以利爲利等之諸惡法，生起離邪命，此
<lb ed="N" n="0037a09"/>是活命徧淨戒〕。</p>
<lb ed="N" n="0037a10"/><p xml:id="pN67p0037a1001">一　「因活命所制定之六學處」者，（一）<anchor xml:id="nkr_note_orig_0037062" n="0037062"/>「有惡欲而敗於欲者，因於活命、原因
<lb ed="N" n="0037a11"/>於活命、無有無實之上人法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0037063" n="0037063"/>如語〔自己有〕是〔第四〕波羅夷之罪<anchor xml:id="nkr_note_orig_0037064" n="0037064"/>。（二）因於
<lb ed="N" n="0037a12"/>活命、原因於活命，行作〔男女之〕媒是〔第五〕僧殘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0037065" n="0037065"/>之罪。（三）因於活命、原
<lb ed="N" n="0037a13"/>因於活命，言：『住汝精舍之彼比丘是阿羅漢。』以〔如斯〕公言者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0037066" n="0037066"/>，是偷蘭遮之罪
<lb ed="N" n="0037a14"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0037067" n="0037067"/>。（四）因於活命、原因於活命，比丘無病，令爲自己準備上味食〔而〕食者，是
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0038a" n="0038a"/>
<lb ed="N" n="0038a01"/>〔第三十九〕單墮之罪<anchor xml:id="nkr_note_orig_0038068" n="0038068"/>。（五）因於活命、原因於活命，比丘尼無病，令爲自己準
<lb ed="N" n="0038a02"/>備上味食而食者，是〔第三〕悔過之罪<anchor xml:id="nkr_note_orig_0038069" n="0038069"/>。（六）因於活命、原因於活命，爲無病之
<lb ed="N" n="0038a03"/><ref cRef="PTS.Vism.23"/>自己，令準備湯、米飯而食者，是惡作之罪<anchor xml:id="nkr_note_orig_0038070" n="0038070"/>」，如斯所制定之六學處。以〔違犯〕
<lb ed="N" n="0038a04"/>是等六學處。</p>
<lb ed="N" n="0038a05"/><p xml:id="pN67p0038a0501">「詭詐」等，有次下聖典〔之說明〕。</p>
<lb ed="N" n="0038a06"/><p xml:id="pN67p0038a0601">二　其中<anchor xml:id="nkr_note_orig_0038071" n="0038071"/>，云何是「詭詐耶？」執著於利得、恭敬、名聲，有惡欲而敗於欲者，
<lb ed="N" n="0038a07"/>（一）稱資具之用，（二）〔稱〕賭謎，（三）又威儀懲戒，裝作，〔稱〕裝作，陰沈
<lb ed="N" n="0038a08"/>臉、顰眉、蹙額、詭詐、詭瞞、詐欺，言此爲詭詐。</p>
<lb ed="N" n="0038a09"/><p xml:id="pN67p0038a0901">三　其次云何爲「虛談」？執著於利得、恭敬、名聲，有惡欲而敗於欲者，對其
<lb ed="N" n="0038a10"/>他之人語無門虛談、虛談、極虛談、讚虛談、極讚虛談、纏絡語、極纏絡語、擧說、
<lb ed="N" n="0038a11"/>極擧說、追從、諂諛、謊唐語、討好人，言此爲虛談。</p>
<lb ed="N" n="0038a12"/><p xml:id="pN67p0038a1201">四　其次云何爲「現相？」執著利得、恭敬、名聲、有惡欲而敗於欲者，對其他
<lb ed="N" n="0038a13"/>之人語示相、示相業、暗示、暗示業、賭謎、遠迴，言此爲現相。</p>
<lb ed="N" n="0038a14"/><p xml:id="pN67p0038a1401">五　其次云何爲「激磨？」執著利得、恭敬、名聲、有惡欲而敗於欲者，對其他
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0039a" n="0039a"/>
<lb ed="N" n="0039a01"/>之人，作努罵、侮蔑、呵責、冷笑、極冷笑、嘲笑、極嘲笑、惡口、極惡口、惡宣
<lb ed="N" n="0039a02"/>傳、蔭口，言此爲激磨。</p>
<lb ed="N" n="0039a03"/><p xml:id="pN67p0039a0301">六　其次云何「以利成利？」執著利得、恭敬、名聲、有惡欲而敗於欲者，由此
<lb ed="N" n="0039a04"/>處得物持往彼處，又由彼處得物持來此處，如斯由〔甲〕物，希求、貪求、徧求、
<lb ed="N" n="0039a05"/>希望、貪望、徧望〔乙〕物，言此爲以利成利。</p>
<lb ed="N" n="0039a06"/><p xml:id="pN67p0039a0601">其次當知此聖典〔文句之〕義如次：</p>
<lb ed="N" n="0039a07"/><p xml:id="pN67p0039a0701">二　<anchor xml:id="nkr_note_orig_0039072" n="0039072"/>先解釋「詭詐」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0039073" n="0039073"/>，「執著利得、恭敬、名聲」者，於執著利得、恭敬、名聲
<lb ed="N" n="0039a08"/><ref cRef="PTS.Vism.24"/>是冀求〔此等〕之義。「有惡欲」者，〔自己〕無德而欲說有。「敗於欲」者，是被欲所
<lb ed="N" n="0039a09"/>征服之義。〔於此〕：（一）資具之受用，（二）賭謎，（三）詭詐威儀依止之三種事，
<lb ed="N" n="0039a10"/>於大義釋所述故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0039074" n="0039074"/>，應示此三種，如續說明稱資具受用等〔文句〕。</p>
<lb ed="N" n="0039a11"/><p xml:id="pN67p0039a1101">（一）其中，〔爲布施〕衣服等〔被居士所〕招請者，雖欲其等〔衣服等〕，依
<lb ed="N" n="0039a12"/>於惡欲而〔先〕拒絕，〔因此〕知彼等諸居士篤信自己，〔彼〕更於彼等言「<anchor xml:id="nkr_note_add_0039a1201" n="0039a1201"/><anchor xml:id="beg0039a1201" n="0039a1201"/>嗚<anchor xml:id="end0039a1201"/>呼！尊
<lb ed="N" n="0039a13"/>師是少欲，何等物亦不欲受。請受些少之何等物，實是我等之善利。」以種種之方便，
<lb ed="N" n="0039a14"/>持來最好之衣服等，假裝不欲受而受得。如是以後，使〔諸居士以衣服等〕積載於
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0040a" n="0040a"/>
<lb ed="N" n="0040a01"/>車持來，〔如此〕之惡計，應知是「稱讚資具受用之詭詐事」。卽大義釋如斯說<anchor xml:id="nkr_note_orig_0040075" n="0040075"/>：「云
<lb ed="N" n="0040a02"/>何稱資具受用爲詭詐事？於此諸居士，招請比丘〔欲供養〕衣服、食物、住居、醫
<lb ed="N" n="0040a03"/>藥、彼有惡欲而敗於欲，有欲求心，欲〔得〕更多之衣服、食物、住居、醫藥，〔先
<lb ed="N" n="0040a04"/>拒其等之〕衣服、食物、住居、醫藥，彼如是言：『高貴之衣服於沙門有何用。沙
<lb ed="N" n="0040a05"/>門是語塚墓或拉雜堆〔中〕、或拾集棄於站前之襤褸物，作爲僧伽梨而著，始是相應。
<lb ed="N" n="0040a06"/>上等之食物於沙門有何用！沙門是行乞團食以營生活始是相應。上等之住居於沙門
<lb ed="N" n="0040a07"/>有何用！沙門應是樹下住者或露地住者始相應。高價之醫藥於沙門有何用！沙門應
<lb ed="N" n="0040a08"/><ref cRef="PTS.Vism.25"/>由腐尿或訶梨勒果片<anchor xml:id="nkr_note_orig_0040076" n="0040076"/>作藥始相應。』如是著粗糙之衣服，攝受粗糙之食物，受用粗
<lb ed="N" n="0040a09"/>糙之住居，受用粗糙之藥品。諸居士對彼而思惟：『此沙門是知足少欲，不雜於〔衆〕
<lb ed="N" n="0040a10"/>而獨居，是勤勵精進之頭陀行者。』越招請〔彼，供養〕衣服、食物、住居、醫藥。
<lb ed="N" n="0040a11"/>彼如是言：『依三者之現前，於有信之善男子生多福。〔卽〕依信現前，由施物之現
<lb ed="N" n="0040a12"/>前，由受施者之現前，有信之善男子生多福。於汝等卽有此信，又有施物亦現存，
<lb ed="N" n="0040a13"/>而我是受者，若我不受者，卽拒汝等之福，於我此〔施物〕雖無用，而爲憐愍汝等
<lb ed="N" n="0040a14"/>故我受之。』如是多衣服亦受，多之食物亦〔受、多之住居亦受，多之〕藥品亦受。
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0041a" n="0041a"/>
<lb ed="N" n="0041a01"/>〔而且於受資具之時，似其麻煩〕如斯作澀臉顰眉、蹙額爲詭詐、詭瞞、詐欺，此
<lb ed="N" n="0041a02"/>言稱受用資具之詭詐事。」</p>
<lb ed="N" n="0041a03"/><p xml:id="pN67p0041a0301">（二）其次於惡欲者，由說〔自己〕得上人法，以種種方法欺詐，〔卽〕當知是
<lb ed="N" n="0041a04"/>「稱賭謎（周邊語）之詭詐事」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0041077" n="0041077"/>。所謂：「云何稱賭謎之詭詐事？於此，某者有惡欲
<lb ed="N" n="0041a05"/>而敗於欲，欲〔由他〕所尊敬，如斯者使人人尊敬我，於聖法作語爲〔假〕依，卽
<lb ed="N" n="0041a06"/>語：『著如斯衣服，此沙門是大有能者。』語：『持如斯之鉢、銅椀、瀘水器、鍵、
<lb ed="N" n="0041a07"/>帶、履物之此沙門是大有能者。』語：『事如斯之和尙、阿闍梨、同一之和尙者，事
<lb ed="N" n="0041a08"/>同一阿闍梨者，有友人、知己、同輩、朋友之此〔沙門是大有能者〕……如斯住精
<lb ed="N" n="0041a09"/>舍、半屋頂家、臺觀、平屋、山窟、洞穴、小屋、重閣、樓房、寶庫、集會所、假
<lb ed="N" n="0041a10"/><ref cRef="PTS.Vism.26"/>屋、樹下之此沙門是大有能者。』或又有惡染之心，屢屢作澀臉，而由大詭詐、繞舌、
<lb ed="N" n="0041a11"/>〔己〕口之（巧言）使〔他〕之尊敬者，如是言：『此沙門（自己）如斯〔長時〕
<lb ed="N" n="0041a12"/>相續住等至，得（殊勝之禪定）。』〔恰如自己以得〕甚深、秘密、微妙、隱微、出世
<lb ed="N" n="0041a13"/>間、空相應論。〔爲自己示善思〕如斯作澀臉、顰眉、蹙額，行詭詐、詭瞞、詐欺，
<lb ed="N" n="0041a14"/>言此爲『稱賭謎（周邊語）之詭詐事。』」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0041078" n="0041078"/></p>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0042a" n="0042a"/>
<lb ed="N" n="0042a01"/><p xml:id="pN67p0042a0101">（三）其次，惡欲者，欲爲〔他人〕之尊敬，假作〔行住坐臥之〕威儀而欺者，
<lb ed="N" n="0042a02"/>此言「依威儀之詭詐事」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0042079" n="0042079"/>。所謂：「云何是稱威儀之詭詐事<anchor xml:id="nkr_note_orig_0042080" n="0042080"/>？於此，某者有惡欲而
<lb ed="N" n="0042a03"/>敗於欲，欲爲〔他人之〕尊敬，如斯者人人卽尊敬我，〔殊更〕裝作而步、裝作而臥，
<lb ed="N" n="0042a04"/>願求而步、願求而立、願求而坐、願求而臥，如入三昧而步、如入三昧而立、如入
<lb ed="N" n="0042a05"/>三昧而坐、如入三昧而臥，僞裝外表使他人看爲禪定，〔如得阿羅漢果者〕，如是凝
<lb ed="N" n="0042a06"/>眸威儀、裝飾、裝作澀臉、顰眉、蹙額，行詭詐、詭瞞、詐欺，言此爲稱威儀之詭
<lb ed="N" n="0042a07"/>詐事。」</p>
<lb ed="N" n="0042a08"/><p xml:id="pN67p0042a0801">其中，「稱資具之受用」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0042081" n="0042081"/>者，是如斯稱讚資具之受用，又有稱揚資具之受用。
<lb ed="N" n="0042a09"/>「周邊語」是近之而語〔暗示〕。「威儀」是四威儀。「凝眸」是初爲裝作，又裝飾爲恭恭
<lb ed="N" n="0042a10"/>敬敬。「裝作」是裝飾之裝樣。「裝」是更殊作，使〔他人〕信樂之狀態。「澀臉」是示
<lb ed="N" n="0042a11"/>〔自己〕有先達優越之地位，不遜之所作也。〔此亦〕言顰顏。有澀臉者是不遜之所
<lb ed="N" n="0042a12"/>作者。有澀臉之狀態者是顰蹙也。「詭詐」是欺詐事。至詭詐而詭瞞。詭詐之狀態是
<lb ed="N" n="0042a13"/>詐欺。</p>
<lb ed="N" n="0042a14"/><p xml:id="pN67p0042a1401">三　虛談之解釋<anchor xml:id="nkr_note_orig_0042082" n="0042082"/>，「無問虛談」是見人人來精舍，「居等何目的而來耶？以招請
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0043a" n="0043a"/>
<lb ed="N" n="0043a01"/><ref cRef="PTS.Vism.27"/>諸比丘耶？若然者請離去，我由後當率諸比丘而往」如斯〔對方不言〕而先說。或又
<lb ed="N" n="0043a02"/>自己介紹自己：「我是帝須，王是信樂我，某及某大臣信樂我。」如斯言自己之介紹爲
<lb ed="N" n="0043a03"/>無問虛談。「虛談」是被問而言如上所述。「極虛談」是〔比丘〕恐怖諸居士之惡感情，
<lb ed="N" n="0043a04"/>常向〔諸居士〕作巧妙之虛談。「讚虛談」是賞擧對方，如語「大富者」「大船主」「大施
<lb ed="N" n="0043a05"/>主」而爲虛談。「極讚虛談」是賞擧對方所有之點而爲虛談。「纏絡語」是如斯〔言對
<lb ed="N" n="0043a06"/>方〕：「諸優婆塞！且有時，汝等以作新布施。今何以不給。」言「尊師！我等給。〔但
<lb ed="N" n="0043a07"/>不得給與〕之機會」等，但於言上又上之麻煩以行纏絡。或又見人手持甘蔗，問：「優
<lb ed="N" n="0043a08"/>婆塞！由何處持來耶？」〔若答〕：「尊師！由甘蔗園。」〔更問〕：「此甘蔗有甘味
<lb ed="N" n="0043a09"/>耶？」〔答〕：「尊師！若食者當識之。」「優婆塞！比丘言：『甘蔗與〔我〕是不相應。』」
<lb ed="N" n="0043a10"/>如斯麻煩行纏絡，此爲纏絡語。由所有之點常作纏絡語爲「極纏絡語」。「擧說」是我
<lb ed="N" n="0043a11"/>「知此良家，若於此有施物時，卽當與我」，卽如斯擧說〔以前之布施〕，擧說、說明
<lb ed="N" n="0043a12"/>等言。〔其例〕爲提羅康達利加故事，應是語此處<anchor xml:id="nkr_note_orig_0043083" n="0043083"/>，其次由所有之點而屢屢擧說是
<lb ed="N" n="0043a13"/>「極擧說」。「追從」是契合眞理耶？契合法耶？無願慮徒爲喜〔對方〕之語。「諂諛」
<lb ed="N" n="0043a14"/>是卑下自己，置於極低而行動。「荒唐」（豆湯）是如豆湯，如煮豆時，某部份不煮而
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0044a" n="0044a"/>
<lb ed="N" n="0044a01"/>他〔之部份〕煮矣，某人之語之某部份雖眞實，但他〔部份〕是虛僞時，言此人是
<lb ed="N" n="0044a02"/><ref cRef="PTS.Vism.28"/>豆湯。如狀態是荒謬（豆湯）。「討好人」（養育），養育狀態。如良家之乳母將小子
<lb ed="N" n="0044a03"/>乘於腰、肩而育⸺持搬之義⸺者育業是養育。養育之狀態爲「討好人」。</p>
<lb ed="N" n="0044a04"/><p xml:id="pN67p0044a0401">四　「於現相」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0044084" n="0044084"/>之解釋：「示相」是使他施資具想生所有之身、語業。「示相業」
<lb ed="N" n="0044a05"/>是見持食物而行之人人，表現「以何得食物」等，示相〔諸布施之意〕。「暗示」是關聯
<lb ed="N" n="0044a06"/>資具〔以何使布施〕之語。「暗示業」是犢牛之當班人等，問：「此等之犢牛是飮乳之
<lb ed="N" n="0044a07"/>犢牛耶？或飮薄酪之犢牛耶？」言：「尊師！是飮乳之犢牛。」「非犢牛之飮乳，若是
<lb ed="N" n="0044a08"/>飮乳之犢牛，諸比丘亦得飮乳」依如是等之表現，彼〔牛之直班人〕以小子吿〔彼等〕
<lb ed="N" n="0044a09"/>之父母，以暗示施牛乳也。「賭謎（周邊語）」是近之而語，〔例爲〕親近良家，比丘
<lb ed="N" n="0044a10"/>之故事是語此處。傳言有親近良家之比丘。欲得食入〔施主〕家而坐。見彼而不欲
<lb ed="N" n="0044a11"/>施之家婦，言「無米」，如欲持米來請往鄰家。比丘入於內室眺望，於門偶有甘蔗、
<lb ed="N" n="0044a12"/>於容器有砂糖、於籠有鹽漬魚、於甕有米、於甁〔藏〕有酪，見已而還坐，家婦〔言〕
<lb ed="N" n="0044a13"/>米而「不得米」，比丘言：「優婆夷！今日行應不成功，我〔旣〕見其前兆。」「尊師！
<lb ed="N" n="0044a14"/>是何前兆耶？」「見蓄於門偶之甘蔗如蛇。將打此而眺望，〔見〕容器內之砂糖如石塊，
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0045a" n="0045a"/>
<lb ed="N" n="0045a01"/>〔次〕打石塊，所打是彼蛇，蓄置於籠者如鹽漬魚，〔見〕爲鐮首，〔其次見〕嚙其
<lb ed="N" n="0045a02"/>酪塊，蛇之齒牙恰如甕中之米，又由彼瞋怒〔蛇之〕口出來混毒之唾，恰如〔見〕
<lb ed="N" n="0045a03"/><ref cRef="PTS.Vism.29"/>入於甁中之酪」。彼女「不能欺禿頭」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0045085" n="0045085"/>，言與甘蔗、煮飯、酪、糖塊、魚，一切皆與
<lb ed="N" n="0045a04"/>之。如斯近而語者當知是「周邊語」。「遠迴」是已得漸漸語言向之而語。</p>
<lb ed="N" n="0045a05"/><p xml:id="pN67p0045a0501">五　「於激磨」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0045086" n="0045086"/>之解釋、「怒罵」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0045087" n="0045087"/>是以十怒罵事而怒罵。「侮蔑」是輕侮而語。
<lb ed="N" n="0045a06"/>「呵責」是以「不信者」、「不信樂者」等之表現，以擧〔對方〕之過失。「冷笑」：「此時非
<lb ed="N" n="0045a07"/>語懸掛之非。」以如斯語冷笑〔對方〕。發見所有點之根據、理由而冷笑爲「極冷笑」。
<lb ed="N" n="0045a08"/>或又見不與者，「<anchor xml:id="nkr_note_add_0045a0801" n="0045a0801"/><anchor xml:id="beg0045a0801" n="0045a0801"/>嗚<anchor xml:id="end0045a0801"/>呼施主」！言如斯之〔反語〕事，是「冷笑」。「<anchor xml:id="nkr_note_add_0045a0802" n="0045a0802"/><anchor xml:id="beg0045a0802" n="0045a0802"/>嗚<anchor xml:id="end0045a0802"/>呼大施主！」極
<lb ed="N" n="0045a09"/>如斯之冷笑爲「極冷笑」。「嘲笑」言「如斯之行爲者〔於來世〕有何生命耶？」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0045088" n="0045088"/>如是
<lb ed="N" n="0045a10"/>嘲笑之。「極嘲笑」是「〔求布施〕誰亦常言『無』，以語彼，如何呼汝等是不與者耶？」
<lb ed="N" n="0045a11"/>如是言極嘲笑。「惡口」此是〔他人〕之吝嗇，又惡評、惡口之事。由所有點惡口之，
<lb ed="N" n="0045a12"/>爲「極惡口」。「惡宣傳」如〔評判〕者，彼怖畏惡評，不施我卽由家而家、由村而村、
<lb ed="N" n="0045a13"/>由地方而地方以惡宣傳之。「蔭口」（噉他背肉），於前面巧弄甘言，於背後，行以惡
<lb ed="N" n="0045a14"/>評。此不能視其面、背者，於背面如噉人之背肉。故蔭口言爲（噉他背）。「此言激
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0046a" n="0046a"/>
<lb ed="N" n="0046a01"/>磨」如以竹篦〔塗潰〕膏藥，塗潰他人之德，或如搗香料〔於其中〕求取香，搗碎他
<lb ed="N" n="0046a02"/>人之德，〔由此〕取求其利得。故言爲激磨。</p>
<lb ed="N" n="0046a03"/><p xml:id="pN67p0046a0301">六　「於以利成利」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0046089" n="0046089"/>之解釋，成（貪取）者，貪而取也。由「此處得物」是由此
<lb ed="N" n="0046a04"/>家得物。「彼處」是彼處之家。「希求」是欲求也。「貪求」是貪而取之。「徧求」是屢屢
<lb ed="N" n="0046a05"/><ref cRef="PTS.Vism.30"/>貪取。由最初〔之家〕始得種種布施，與於此處彼處之良家小子，〔因此以受更好之
<lb ed="N" n="0046a06"/>施食，如斯〕終以獲乳粥而行比丘之故事，〔此例〕應是言此處。希望等是與希求等
<lb ed="N" n="0046a07"/>之同義語。故希求是「希望」，貪求是「貪望」，徧求是「徧望」，當知有如斯此之相關
<lb ed="N" n="0046a08"/>者。</p>
<lb ed="N" n="0046a09"/><p xml:id="pN67p0046a0901">此是詭詐等之義。</p>
<lb ed="N" n="0046a10"/><p xml:id="pN67p0046a1001">今「如等之諸惡法」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0046090" n="0046090"/>於依此「等」之語：「或如某一部沙門婆羅門，彼等〔不只〕
<lb ed="N" n="0046a11"/>食信施之食，例如以營手足之判斷、人相判斷、天變地異判斷、男女相判斷、鼠嚙
<lb ed="N" n="0046a12"/>布判斷、如火之獻供、匙之獻供，依如斯賤劣之技術以營生活。」以此等表現，如於梵
<lb ed="N" n="0046a13"/>網〔經〕<anchor xml:id="nkr_note_orig_0046091" n="0046091"/>中所說，當知包攝種種之惡法者。</p>
<lb ed="N" n="0046a14"/><p xml:id="pN67p0046a1401">關係如斯之活命，而依所制定此等〔上述〕六學處之違犯而〔起邪命〕，此等如
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0047a" n="0047a"/>
<lb ed="N" n="0047a01"/>依〔上述之〕詭詐、虛談、現相、激磨、以利成利等之惡法而起邪命等，如斯離一
<lb ed="N" n="0047a02"/>切種類之邪命，此爲活命徧淨戒。</p>
<lb ed="N" n="0047a03"/><p xml:id="pN67p0047a0301">於此，此〔活命徧淨之〕語表，由此而生活爲「活命」。此者何耶？是努力徧求
<lb ed="N" n="0047a04"/>資具。「徧淨」普徧淸淨。活命之徧淨事，是活命徧淨也。</p></cb:div>
<lb ed="N" n="0047a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="5">四　資具依止戒</cb:mulu><head>〔四〕　資具依止戒<anchor xml:id="nkr_note_orig_0047092" n="0047092"/></head>
<lb ed="N" n="0047a06"/><p xml:id="pN67p0047a0601">其次，此緊接之後，「〔如理簡擇，爲防寒冷，爲防暑熱，限於足夠防虻、蚊、
<lb ed="N" n="0047a07"/>風、熱、爬行類之所觸；限於爲覆蔽蔭部，以受用衣服。如理作意，非爲戲，非爲
<lb ed="N" n="0047a08"/>憍慢，非爲裝飾，非爲莊嚴，爲令此身體之存續、爲維持，爲害之停止，『如斯，我
<lb ed="N" n="0047a09"/>無舊之苦痛，不生新之苦痛，又我於存命、無罪、安樂住』，限於爲攝益梵行，受用
<lb ed="N" n="0047a10"/>食物。如理簡擇，爲防寒冷，爲防暑熱，限於爲防虻、蚊、風、熱、爬行類之所觸，
<lb ed="N" n="0047a11"/>限於爲除去時節之危險而樂禪思，受用住所。如理簡擇，爲防生起病惱之受，於究
<lb ed="N" n="0047a12"/>極只限至不惱苦，受用醫藥〕」。以說實具依止戒。其中：</p>
<lb ed="N" n="0047a13"/><p xml:id="pN67p0047a1301">一　〔衣服〕於「如理簡擇。」用方便道以簡擇。〔簡擇〕是知觀察，而且於此處，
<lb ed="N" n="0047a14"/>依「爲寒冷」等之表現而說觀察，卽應知是如理之簡擇。其中「衣服」是隨一之內衣等。
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0048a" n="0048a"/>
<lb ed="N" n="0048a01"/><ref cRef="PTS.Vism.31"/>「受用」是使用，或著或被。「限於」是決定目的限界之區分語。然，於衣服之使用，
<lb ed="N" n="0048a02"/>修行者唯有防寒冷等目的，無此以上之目的也。「寒冷」是依內界之動搖<anchor xml:id="nkr_note_orig_0048093" n="0048093"/>，或由氣
<lb ed="N" n="0048a03"/>候之變化而起一切之寒冷。「爲防」是防遏之爲，爲除去此而令身體疾病之不起。然，
<lb ed="N" n="0048a04"/>身體於寒冷所侵害時，心散亂不能如理於精勤。故世尊，爲防禦寒冷應使用衣服，
<lb ed="N" n="0048a05"/>聽許〔衣服之使用〕。此〔言爲防語之說明〕法〔於以下〕一切處〔共通而適用〕。
<lb ed="N" n="0048a06"/>但於此處〔說明其他之不共通句〕，「暑熱」是火熱也。當知燒其森林等所生之情況。
<lb ed="N" n="0048a07"/>其次，與「觸虻、蚊、風、熱、爬行類」，此中「虻」是嚙蠅，亦言盲蠅。「蚊」是蚊也。
<lb ed="N" n="0048a08"/>「風」是有塵、無塵等類〔之風〕。「熱」是太陽之熱。「爬行類」是如蛇等，所有一切長
<lb ed="N" n="0048a09"/>而匍匐行之物。於彼等有嚙觸、接觸之二種觸。其〔觸〕不害被衣服而坐者，故如
<lb ed="N" n="0048a10"/>斯之狀況，爲防彼等而使用〔衣服〕。</p>
<lb ed="N" n="0048a11"/><p xml:id="pN67p0048a1101">更「限於」，此語是爲示決定目的限界之區分。然，蔽蔭部是決定目的，諸他於
<lb ed="N" n="0048a12"/>時時〔有必要目的〕。其中「蔭部」（亂羞恥者）是〔男女〕其各密暗處。然，顯露其
<lb ed="N" n="0048a13"/>部分時，令亂、破壞羞恥心，亂羞恥心故，言蔭部〔亂羞恥者〕。而言爲蔽彼蔭部，
<lb ed="N" n="0048a14"/>是「爲覆蔽蔭部」也。亦爲蔭部覆蔽之讀法。</p>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0049a" n="0049a"/>
<lb ed="N" n="0049a01"/><p xml:id="pN67p0049a0101">二　〔食物〕「食物」是所有之食。然，任何食亦依行乞落比丘鉢中之〔施〕物故，
<lb ed="N" n="0049a02"/>言爲食物（團食）。或團食之聚積爲食物。於此處彼處集得施物，言爲集積。「非爲
<lb ed="N" n="0049a03"/>戲」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0049094" n="0049094"/>如村中小子等〔之戲〕，戲⸺〔戲者〕是言遊戲之相⸺之無目的。「非爲憍慢」如
<lb ed="N" n="0049a04"/><ref cRef="PTS.Vism.32"/>拳鬥家、力士等憍慢⸺〔憍慢〕是言力之憍慢相及勇壯之憍慢相⸺之無目的。「非爲
<lb ed="N" n="0049a05"/>裝飾」如宮女、淫女等之裝飾⸺〔裝飾者〕言四肢五體爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0049a0501" n="0049a0501"/><anchor xml:id="beg0049a0501" n="0049a0501"/>豐<anchor xml:id="end0049a0501"/>滿之相⸺之無目的。「非爲
<lb ed="N" n="0049a06"/>莊嚴」如女優、舞妓等之莊嚴⸺〔莊嚴者〕言及膚、容色之美麗相⸺之無目的。更又
<lb ed="N" n="0049a07"/>「非爲戲」，此言爲捨斷此癡之近依（強因）。「非爲憍慢」是爲捨斷此瞋之近依。「非
<lb ed="N" n="0049a08"/>爲裝飾、非爲莊嚴」是爲捨斷此貪之近依。又「非爲戲、非爲憍慢」是爲遮止此自己結
<lb ed="N" n="0049a09"/>之生起。「非爲裝飾、非爲莊嚴」是爲遮止此他人結之生起。而且由此等四，當知爲
<lb ed="N" n="0049a10"/>不如理之行道及欲樂耽溺之捨斷而說。</p>
<lb ed="N" n="0049a11"/><p xml:id="pN67p0049a1101">「限於」如旣說之義。「此身體」是由此〔地水火風之〕四大種所成之色身。「爲存
<lb ed="N" n="0049a12"/>續」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0049095" n="0049095"/>是爲持續。「爲維持」是爲不斷絕活動，或爲久時存續。然，如古屋之主支持家
<lb ed="N" n="0049a13"/>屋，又如車主塗油於車軸，此〔比丘〕爲維持身體之存續而受用食物。非爲戲、憍
<lb ed="N" n="0049a14"/>慢、裝飾、莊嚴。又其次「存續」是此命根之同義語。故「爲此身體之存續、維持」，
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0050a" n="0050a"/>
<lb ed="N" n="0050a01"/>當知爲令活動此身體之命根而言。「爲止害」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0050096" n="0050096"/>害是依惱害義，乃飢餓也。爲停止此
<lb ed="N" n="0050a02"/>亦受用食物。如對傷而塗藥，又寒暑之狀態如其對策。</p>
<lb ed="N" n="0050a03"/><p xml:id="pN67p0050a0301">「爲攝益梵行」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0050097" n="0050097"/>是爲攝益全敎梵行<anchor xml:id="nkr_note_orig_0050098" n="0050098"/>與道梵行。受用食物之緣，以身力勤修三
<lb ed="N" n="0050a04"/>學，亦有爲度某沙漠而行道者、爲攝益梵行而受用〔食物〕，譬如欲度沙漠者〔食物
<lb ed="N" n="0050a05"/>絕時受用〕子之肉，如欲度海洋者〔受用〕船。</p>
<lb ed="N" n="0050a06"/><p xml:id="pN67p0050a0601"><ref cRef="PTS.Vism.33"/>「如斯我無舊苦痛、不令生新苦痛」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0050099" n="0050099"/>依如是受用此食物，消舊飢之苦痛，同時
<lb ed="N" n="0050a07"/>新苦痛亦〔不生〕，譬如取無限量食，不借人手〔而難起立之婆羅門，又如食至腹張〕
<lb ed="N" n="0050a08"/>不能纏著衣物之〔婆羅門，又如過食而苦〕其處轉倒〔之婆羅門，又滿腹而食至更
<lb ed="N" n="0050a09"/>不能嚥下，食充滿口中，由其口〕鴉得啄食程度〔之婆羅門，又〕如食至嘔吐之婆
<lb ed="N" n="0050a10"/>羅門，令不生〔新苦痛〕而受用〔食物〕，如病者〔受用〕藥而〔受用〕。又「舊苦痛」
<lb ed="N" n="0050a11"/>是宿業緣之故，言由於現在〔取〕不適當無限量之食而起〔苦痛〕。以取適當適量之
<lb ed="N" n="0050a12"/>食，而絕滅其〔舊苦痛生起之〕緣，卽我無彼舊苦痛等〔義也〕。又「新苦痛」是依現
<lb ed="N" n="0050a13"/>在作不適當受用業之集積，言未來當有生起之〔苦痛〕。依適當之受用，是令不起〔新
<lb ed="N" n="0050a14"/>苦痛〕之根本，乃我令不生彼新苦痛〔等之義〕。當知如斯亦是此處之義。</p>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0051a" n="0051a"/>
<lb ed="N" n="0051a01"/><p xml:id="pN67p0051a0101">以上於〔舊苦痛等之二句〕，當知於一般妥當之受用，捨斷苦行耽溺，不捨法樂
<lb ed="N" n="0051a02"/>而言。</p>
<lb ed="N" n="0051a03"/><p xml:id="pN67p0051a0301">「又於我應有存命」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0051100" n="0051100"/>，若依有益適當之受用者，是無有令斷絕命根、令破壞威
<lb ed="N" n="0051a04"/>儀之危險故，依靠資具〔卽食物〕而生活之我，於此身體必應有存命〔之信念下而
<lb ed="N" n="0051a05"/>食物〕，如長病者〔受用〕其資具〔醫藥〕而受用。</p>
<lb ed="N" n="0051a06"/><p xml:id="pN67p0051a0601">「無罪與安樂住」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0051101" n="0051101"/>是遠避不妥當之徧求、取得、受用，言爲「無罪」，依適當之
<lb ed="N" n="0051a07"/>受用，言爲「安樂住」。或緣不適當無限量之食而不快、瞢憒、嚬申，依識者之叱責
<lb ed="N" n="0051a08"/>等無過失，言爲「無罪」；緣適當適量之食而發生身力，言爲「安樂住」。或依遠避唯
<lb ed="N" n="0051a09"/>所欲之滿腹食，捨斷睡臥之樂、轉臥之樂<anchor xml:id="nkr_note_orig_0051102" n="0051102"/>、睡眠之樂，言爲「無罪」。〔依滿腹〕唯
<lb ed="N" n="0051a10"/>控致四五口而食，以行道四威儀相之狀態，亦言「安樂住」。〔此無罪與安樂住〕於我
<lb ed="N" n="0051a11"/>應有〔信念之下〕受用〔食物〕。卽如斯說：</p>
<lb ed="N" n="0051a12"/><lg type="regular" xml:id="lgN67p0051a1201"><l>控致四五口<anchor xml:id="nkr_note_orig_0051103" n="0051103"/></l><l>可當於飮水</l>
<lb ed="N" n="0051a13"/><l>此精勤比丘</l><l>成滿安樂住</l></lg>
<lb ed="N" n="0051a14"/><p xml:id="pN67p0051a1401"><ref cRef="PTS.Vism.34"/>以上於〔存命、無罪、安樂住之三句〕，當知是說明〔爲食〕目的之根本與中道。</p>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0052a" n="0052a"/>
<lb ed="N" n="0052a01"/><p xml:id="pN67p0052a0101">三　〔住所〕「住所」（臥坐處）是臥處與坐處。卽精舍或半屋頂定等之臥處，此
<lb ed="N" n="0052a02"/>是臥處而坐席之處是坐處。以一而言臥坐處（住所）。爲「除去時節之危險以樂禪思」
<lb ed="N" n="0052a03"/>時節爲危險故，卽爲時節之危險。爲除去時節之危險及爲樂禪思。身體害病、令心
<lb ed="N" n="0052a04"/>散亂不適當之時節，以受用住處，依此應除去。爲除去其〔不適當時節之危險〕，爲
<lb ed="N" n="0052a05"/>樂獨居〔之禪思〕而言。而說除去時節之危險，卽言實於寒冷之遮除等。譬如受用
<lb ed="N" n="0052a06"/>衣服之時，陰部之覆蔽是決定目的，言其他於時時〔起之目的〕。如斯於此有關決定
<lb ed="N" n="0052a07"/>〔目的〕是除去時節之危險而應知說此〔住所之受用〕。或又如前說〔寒冷等〕類之
<lb ed="N" n="0052a08"/>時節，卽是時節。而「危險」有顯現之危險及隱密之危險二種。其中，顯現之危險〔是
<lb ed="N" n="0052a09"/>由〕獅子、虎等，隱密之危險是〔依〕貪瞋等之〔危險〕。〔根門〕不守護〔卽顯現
<lb ed="N" n="0052a10"/>之危險〕及色不當之觀見等〔卽隱密之危險〕，此等〔二種之危險〕無作〔身心〕病
<lb ed="N" n="0052a11"/>害之處者，當知彼住所卽無二種之危險，觀察而受用之比丘，於如理簡擇……當知
<lb ed="N" n="0052a12"/>爲除去時節之危險而受用住所。</p>
<lb ed="N" n="0052a13"/><p xml:id="pN67p0052a1301">四　〔醫藥〕「醫藥」是（病者之資具藥品），於此處爲疾病之治療⸺言爲治病之義
<lb ed="N" n="0052a14"/>⸺之資具也。此是所有適當〔醫藥〕之同義語。「藥」是醫生之業（調配物），由彼所
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0053a" n="0053a"/>
<lb ed="N" n="0053a01"/>調配之物故，病者之資具卽藥故，〔藥〕爲病者之資具而言藥。言醫生爲病者調配適
<lb ed="N" n="0053a02"/>當所有油、蜜、砂糖等。其次「品」（是備物），「由七都市之備〔其都市〕善所備」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0053104" n="0053104"/>
<lb ed="N" n="0053a03"/>等之狀態是言警備。</p>
<lb ed="N" n="0053a04"/><lg xml:id="lgN67p0053a0401"><l><ref cRef="PTS.Vism.35"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0053105" n="0053105"/>「戒備與定軸</l><l>精勤之輪車」</l></lg>
<lb ed="N" n="0053a05"/><p xml:id="pN67p0053a0501">於此等之狀態〔言〕莊嚴，「出家者應集，此等之命備」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0053106" n="0053106"/>等之狀態〔可言是〕資糧。
<lb ed="N" n="0053a06"/>而今之狀態〔取爲〕資糧之〔意義〕亦可〔取爲〕警備〔之意義〕。然，病者資具之
<lb ed="N" n="0053a07"/>彼藥，是命之警備，不與亡命之病發生之餘地而守護故。同時爲資糧，彼〔藥〕是
<lb ed="N" n="0053a08"/>爲〔命〕長久活動之原因故，故言備也。如斯病者資具之藥，而且爲備品故，是「病
<lb ed="N" n="0053a09"/>者資具之藥品」（醫藥）。其醫藥，是醫生爲所有病者適當調配之油、蜜、砂糖等而
<lb ed="N" n="0053a10"/>言命之備。</p>
<lb ed="N" n="0053a11"/><p xml:id="pN67p0053a1101">「生起」是生、成、發生之事。「有病惱」，於此有病惱者是界之動搖〔卽四大不
<lb ed="N" n="0053a12"/>調〕，又依此而起癲、腫物、膿疱等。病惱之生起故有病惱。「受」是苦受，卽不善異
<lb ed="N" n="0053a13"/>熟受，卽有病惱受。「於究極至不惱苦」，究極是至不苦者。〔究極〕是捨斷彼一切苦
<lb ed="N" n="0053a14"/>限界之義。</p>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0054a" n="0054a"/>
<lb ed="N" n="0054a01"/><p xml:id="pN67p0054a0101">如斯以此要略，如理思惟而受用資具之時相，亦當知是資具依止戒。其次此〔資
<lb ed="N" n="0054a02"/>具之〕語義〔如次〕，衣服等是緣，依其等〔衣服等〕，生類受用〔此〕而過日行活
<lb ed="N" n="0054a03"/>動故，言爲資具。依止此等之資具故而爲「資具依止」。</p>
<lb ed="N" n="0054a04"/><p cb:type="head4" xml:id="pN67p0054a0401">〔四徧淨戒之雜論〕</p>
<lb ed="N" n="0054a05"/><p xml:id="pN67p0054a0501">〔一〕〔別解脫律儀之成就〕，如斯於此四種戒中，別解脫律儀〔戒非依於理論
<lb ed="N" n="0054a06"/>而〕應只依信而成就。卽成其信者而學處之制定是〔佛之境界而〕超越聲聞之境界，
<lb ed="N" n="0054a07"/>有關〔弟子〕請求〔佛〕制定學處<anchor xml:id="nkr_note_orig_0054107" n="0054107"/>，不爲淮許者，亦明示於此處。故〔依佛〕所
<lb ed="N" n="0054a08"/>制定全部之學處，依信而受持，不顧慮身命應善成就之。</p>
<lb ed="N" n="0054a09"/><p xml:id="pN67p0054a0901">卽如說：</p>
<lb ed="N" n="0054a10"/><lg type="regular" xml:id="lgN67p0054a1001"><l><ref cRef="PTS.Vism.36"/>如牝山鳥以護卵<anchor xml:id="nkr_note_orig_0054108" n="0054108"/></l><l>如犛牛以護其尾</l>
<lb ed="N" n="0054a11"/><l>如護所愛一人子</l><l>如保護唯一之眼</l>
<lb ed="N" n="0054a12"/><l>如斯以守護戒者</l><l>常受善人之愛敬</l>
<lb ed="N" n="0054a13"/><l>亦爲所尊重者也。</l></lg>
<lb ed="N" n="0054a14"/><p xml:id="pN67p0054a1401">又更言：「吧哈羅陀！如斯依我爲聲聞制定學處，我以此，諸聲聞卽有身命之險亦
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0055a" n="0055a"/>
<lb ed="N" n="0055a01"/>不犯。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0055109" n="0055109"/>而關於此處，應知於森林中被諸盜賊所縛諸長老之故事。</p>
<lb ed="N" n="0055a02"/><p xml:id="pN67p0055a0201">傳說於摩訶偉達尼之森<anchor xml:id="nkr_note_orig_0055110" n="0055110"/>，一長老被諸盜賊以黑葛縛之而突倒。長老任憑其倒，
<lb ed="N" n="0055a03"/>令增大七日間毘鉢舍（觀）而達阿那含果，於其處命終而生於梵〔天〕界。於銅鍱
<lb ed="N" n="0055a04"/>洲（錫蘭）又他之長老被〔諸盜賊〕以普提蔓草所縛而突倒，彼遇火燒山而蔓草不
<lb ed="N" n="0055a05"/>斷，卽起毘鉢舍那，爲等首<anchor xml:id="nkr_note_orig_0055111" n="0055111"/>〔阿羅漢〕而般涅槃。誦長部者<anchor xml:id="nkr_note_orig_0055112" n="0055112"/>之無畏長老共五百
<lb ed="N" n="0055a06"/>比丘來見，荼毘長老身體而造塔。故其他有信之善男子〔云〕：</p>
<lb ed="N" n="0055a07"/><lg type="regular" xml:id="lgN67p0055a0701"><l>雖如身命燒</l><l>淸淨別解脫</l>
<lb ed="N" n="0055a08"/><l>世主所制定</l><l>不破戒律儀</l></lg>
<lb ed="N" n="0055a09"/><p xml:id="pN67p0055a0901">〔二〕〔根律儀戒成就〕其次別解脫律儀如依信，根律儀應依念而成就。然，其
<lb ed="N" n="0055a10"/>念之成者，依念令確立之諸根，不由貪欲等所侵害，故諸比丘！<anchor xml:id="nkr_note_orig_0055113" n="0055113"/>寧願以燃燒熱耀
<lb ed="N" n="0055a11"/>之鐵棒，摩觸於眼根，隨味眼所識之諸色，亦勿取〔男、女、淨等之〕相，以此等
<lb ed="N" n="0055a12"/>之表現，善隨念燃火之敎，對色等諸境界，而依根門等起〔速行〕識，取〔男、女、
<lb ed="N" n="0055a13"/><ref cRef="PTS.Vism.37"/>淨等之〕相等⸺〔如是識〕當爲貪欲等之侵害⸺以遮止不忘念，當善成就此〔根律儀〕。
<lb ed="N" n="0055a14"/>然，如斯不成就此〔根律儀〕時，別解脫律儀戒亦如穀物於不注意木枝之圍柵，不
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0056a" n="0056a"/>
<lb ed="N" n="0056a01"/>永續、不久持續。又如開門之村依劫賊〔侵害〕他，此〔別解脫律儀〕由煩惱之賊
<lb ed="N" n="0056a02"/>所害。又如斯言：</p>
<lb ed="N" n="0056a03"/><lg type="regular" xml:id="lgN67p0056a0301"><l>對於色與聲</l><l>而又對於味</l>
<lb ed="N" n="0056a04"/><l>及對香與觸</l><l>應當以護根</l>
<lb ed="N" n="0056a05"/><l>然此〔色等〕門</l><l>開之而不護</l>
<lb ed="N" n="0056a06"/><l>諸賊劫害他</l><l>如以害比丘</l>
<lb ed="N" n="0056a07"/><l>譬惡葺之家<anchor xml:id="nkr_note_orig_0056114" n="0056114"/></l><l>如雨之漏入</l>
<lb ed="N" n="0056a08"/><l>於心不修習</l><l>欲貪當貫入</l></lg>
<lb ed="N" n="0056a09"/><p xml:id="pN67p0056a0901">其次此〔根律儀戒〕成就時，別解脫律儀戒亦如穀物注意於木枝之圍柵，永續
<lb ed="N" n="0056a10"/>而久持。又善防護門之村，依劫之諸賊〔不害〕他，此〔別解脫律儀〕煩惱之賊所
<lb ed="N" n="0056a11"/>不害，又如善葺之家，雨水〔不漏入〕，於彼之心，貪不貫入，又如是言：</p>
<lb ed="N" n="0056a12"/><lg type="regular" xml:id="lgN67p0056a1201"><l>對於色與聲</l><l>而又對於味</l>
<lb ed="N" n="0056a13"/><l>及對香與觸</l><l>應當以護根</l>
<lb ed="N" n="0056a14"/><l>然此〔色等〕門</l><l>閉之善防護</l>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0057a" n="0057a"/>
<lb ed="N" n="0057a01"/><l>劫賊不害他</l><l>不害於比丘</l>
<lb ed="N" n="0057a02"/><l>譬善葺之家<anchor xml:id="nkr_note_orig_0057115" n="0057115"/></l><l>如雨不漏入</l>
<lb ed="N" n="0057a03"/><l>於心善修習</l><l>欲貪不串入</l></lg>
<lb ed="N" n="0057a04"/><p xml:id="pN67p0057a0401">而此極殊勝之說示，若心之速轉，旣起之貪者，以除去不淨之作意，乃可成就
<lb ed="N" n="0057a05"/><ref cRef="PTS.Vism.38"/>根律儀。如出家日淺之婆耆舍長老。</p>
<lb ed="N" n="0057a06"/><p xml:id="pN67p0057a0601">傳云，出家日淺之婆耆舍長老，於行乞見一婦入而起貪，如是言於阿難長老：</p>
<lb ed="N" n="0057a07"/><lg type="regular" xml:id="lgN67p0057a0701"><l>我爲欲貪燒<anchor xml:id="nkr_note_orig_0057116" n="0057116"/></l><l>徧燒於我心</l>
<lb ed="N" n="0057a08"/><l>瞿曇<anchor xml:id="nkr_note_orig_0057117" n="0057117"/>以哀愍</l><l>請說消滅法</l></lg>
<lb ed="N" n="0057a09"/><p xml:id="pN67p0057a0901">〔阿難〕長老言：</p>
<lb ed="N" n="0057a10"/><lg type="regular" xml:id="lgN67p0057a1001"><l>由想之顚倒<anchor xml:id="nkr_note_orig_0057118" n="0057118"/></l><l>汝心徧被燒</l>
<lb ed="N" n="0057a11"/><l>隨伴於欲貪</l><l>遠避其淨相</l>
<lb ed="N" n="0057a12"/><l>不淨一境心</l><l>善定而修習</l>
<lb ed="N" n="0057a13"/><l>以見世諸行</l><l>他苦而非我</l>
<lb ed="N" n="0057a14"/><l>大貪令消滅</l><l>後勿屢屢燒</l></lg>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0058a" n="0058a"/>
<lb ed="N" n="0058a01"/><p xml:id="pN67p0058a0101">〔如斯〕長老〔婆耆舍〕除貪而行乞。</p>
<lb ed="N" n="0058a02"/><p xml:id="pN67p0058a0201">其次，如護心長老住庫蘭達加大窟<anchor xml:id="nkr_note_orig_0058119" n="0058119"/>，如大友長老住周羅加大精舍，應是根律
<lb ed="N" n="0058a03"/>儀完全之比丘。</p>
<lb ed="N" n="0058a04"/><p xml:id="pN67p0058a0401">傳云，於庫蘭達加窟中，有七佛〔踰城〕出家之美圖<anchor xml:id="nkr_note_add_0058a0401" n="0058a0401"/><anchor xml:id="beg0058a0401" n="0058a0401"/>畫<anchor xml:id="end0058a0401"/>，徘徊〔其〕處甚多比
<lb ed="N" n="0058a05"/>丘見〔此〕圖<anchor xml:id="nkr_note_add_0058a0501" n="0058a0501"/><anchor xml:id="beg0058a0501" n="0058a0501"/>畫<anchor xml:id="end0058a0501"/>，言：「尊師！美圖<anchor xml:id="nkr_note_add_0058a0502" n="0058a0502"/><anchor xml:id="beg0058a0502" n="0058a0502"/>畫<anchor xml:id="end0058a0502"/>。」長老言：「諸君！我六十年以上住窟亦不知有
<lb ed="N" n="0058a06"/>圖<anchor xml:id="nkr_note_add_0058a0601" n="0058a0601"/><anchor xml:id="beg0058a0601" n="0058a0601"/>畫<anchor xml:id="end0058a0601"/>，今日始依諸有眼者而知。」長年月居住此之長老，未嘗開眼見窟內之謂。又窟
<lb ed="N" n="0058a07"/>之入口有大龍樹，此長老亦未嘗見，見每年花瓣落於地上，知〔此〕年之花開，王
<lb ed="N" n="0058a08"/>聞長老之德具足，欲禮拜雖三次遣使者，長老始終不來，其〔王於某城〕村<anchor xml:id="nkr_note_orig_0058120" n="0058120"/>，對
<lb ed="N" n="0058a09"/><ref cRef="PTS.Vism.39"/>縛有乳兒諸婦人之乳房，言：「只要長老不來，乳兒不得乳。」長老哀愍乳兒故，至
<lb ed="N" n="0058a10"/>〔王城某〕大村，王聞之，言〔臣下〕：「去！諸長老入，我受戒。」令引導於城內，禮
<lb ed="N" n="0058a11"/>拜給食已，言：「尊師！今日無機會，明爲我受戒。」取長老之鉢，於次序隨行而〔送〕，
<lb ed="N" n="0058a12"/>與王妃皆禮拜已而還御處。長老雖王之禮拜，或王妃之〔禮拜〕，亦言：「大王！幸
<lb ed="N" n="0058a13"/>福。」如斯過七日，諸比丘言：「尊師！云何尊師，王禮拜尊師時、王妃禮尊師時，
<lb ed="N" n="0058a14"/>亦皆如斯言大王！幸福耶？」長老言：「諸君！我於王或王妃亦皆無區別。」過七日之
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0059a" n="0059a"/>
<lb ed="N" n="0059a01"/>時，王言「長老住此處辛苦」，與〔長老〕暇而去。〔長老〕至庫蘭達加大窟，夜分上
<lb ed="N" n="0059a02"/>經行處〔經行〕，住於龍樹諸天神，持火炬立〔其處〕。彼之業處<anchor xml:id="nkr_note_orig_0059121" n="0059121"/>，爲極淨明顯。
<lb ed="N" n="0059a03"/>長老悅意：「今日我業處，非甚明顯耶？」過中夜不久轟動全山而得阿羅漢果。故欲
<lb ed="N" n="0059a04"/>自利其他之善男子亦〔言〕：</p>
<lb ed="N" n="0059a05"/><lg type="regular" xml:id="lgN67p0059a0501"><l>如森林獼猴</l><l>如彷徨林鹿</l>
<lb ed="N" n="0059a06"/><l>猶如駭幼兒</l><l>使眼不動搖</l>
<lb ed="N" n="0059a07"/><l>向下投兩眼</l><l>唯見一尋前</l>
<lb ed="N" n="0059a08"/><l>獼猴動搖心</l><l>無受何支配</l></lg>
<lb ed="N" n="0059a09"/><p xml:id="pN67p0059a0901">又大友長老之母生有毒腫物，彼女之女兒亦於比丘尼中出家，母言彼女兒：
<lb ed="N" n="0059a10"/>「去！女兒，往兄之處吿我病狀，取藥來。」彼女往吿，長老言：「我集根藥等，不知煎
<lb ed="N" n="0059a11"/><ref cRef="PTS.Vism.40"/>藥事，然我以藥吿汝，出家以來未曾俱貪，無以心眺望異分色〔女性〕以破諸根〔律
<lb ed="N" n="0059a12"/>儀戒〕。依此眞語，我母親有快癒。去！言此事以徧摩優婆夷之身體！」彼女往吿此
<lb ed="N" n="0059a13"/>義，如是作之，其刹那優婆夷之腫物，如泡沫融解消失。彼女起立言：「若等正覺者
<lb ed="N" n="0059a14"/>在世，亦以網紋之手<anchor xml:id="nkr_note_orig_0059122" n="0059122"/>，摩觸我子比丘之頭！」然發悅意之語，故〔言〕：</p>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0060a" n="0060a"/>
<lb ed="N" n="0060a01"/><lg type="regular" xml:id="lgN67p0060a0101"><l>今他善男子</l><l>出家於〔佛〕敎</l>
<lb ed="N" n="0060a02"/><l>當如友長老</l><l>勝住根律儀</l></lg>
<lb ed="N" n="0060a03"/><p xml:id="pN67p0060a0301">〔三〕〔活命徧淨戒之成就〕根律儀如依念而〔成就〕，活命徧淨〔戒〕當依精
<lb ed="N" n="0060a04"/>進而成就。然，其精進之成者，勤勵善精進，捨斷邪命是可能。故依精進，捨不適
<lb ed="N" n="0060a05"/>當之邪求，依行乞等之正求，受用徧淨起之資具，不徧淨起〔之資具〕如同避毒蛇，
<lb ed="N" n="0060a06"/>此〔活命徧淨戒〕當成就。</p>
<lb ed="N" n="0060a07"/><p xml:id="pN67p0060a0701">其中，有不受持頭陀支<anchor xml:id="nkr_note_orig_0060123" n="0060123"/>者，僧伽<anchor xml:id="nkr_note_orig_0060124" n="0060124"/>或由僧集〔所得資具〕及信樂彼說法等之
<lb ed="N" n="0060a08"/>德，於在家之處所得之資具名爲徧淨起。而依行乞等〔所得資具〕是極徧淨起。其
<lb ed="N" n="0060a09"/>次，有受持頭陀支者，由行乞等〔所得資具〕及信樂彼頭陀之德於〔在家之〕處，
<lb ed="N" n="0060a10"/>隨順頭陀支之定法所得〔資具〕名爲徧淨起。或爲治病，有腐爛之訶梨勒果，〔又〕
<lb ed="N" n="0060a11"/>得〔酥、蜜、油、砂糖之〕四甘〔藥〕時，思惟四種甘〔藥〕其他同梵行者等亦欲
<lb ed="N" n="0060a12"/>受用而〔不受用此〕，唯受用訶梨勒果片者，是相應頭陀支受用，言此者實是最上聖
<lb ed="N" n="0060a13"/>種之比丘。其次，有衣服等之此等資具時，爲令活命徧淨之比丘，雖任何之比丘，
<lb ed="N" n="0060a14"/>對衣服及食物，表示相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0060125" n="0060125"/>、暗示、周邊語者乃不相應。然，不受持頭陀支者，對於
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0061a" n="0061a"/>
<lb ed="N" n="0061a01"/>住所，可表示相、暗示、周邊語。</p>
<lb ed="N" n="0061a02"/><p xml:id="pN67p0061a0201"><ref cRef="PTS.Vism.41"/>其中，示相（是自己之意示知對方以言他），爲住所土地之準備等〔比丘〕：「尊
<lb ed="N" n="0061a03"/>師！請何人作、誰爲之耶？」由諸在家人言：「誰亦〔不爲〕。」之返答，又其他於此
<lb ed="N" n="0061a04"/>類爲示相業。暗示者語：「優婆塞！汝等住何處耶？」「尊師！於高臺」「然，優婆塞！
<lb ed="N" n="0061a05"/>諸比丘不可於高臺。」又其他此類爲暗示業。周邊語者：「比丘衆之住所狹窄。」之語，
<lb ed="N" n="0061a06"/>又其他此類爲周邊語。</p>
<lb ed="N" n="0061a07"/><p xml:id="pN67p0061a0701">對於〔示相等之〕一切皆可。然，如斯得藥，於治病後又可受用或不可耶？對
<lb ed="N" n="0061a08"/>此，諸持律者，言：「由世尊所許可〔受用〕，故可以。」然，諸經師言：「雖無罪而
<lb ed="N" n="0061a09"/>亂活命，故不可也。」又雖由所許可，不作示相、暗示、周邊語之表示，善守少欲之
<lb ed="N" n="0061a10"/>德，雖有終盡其命〔亦不作示相等〕，唯示相等以外所得資具之受用者，此言最極嚴
<lb ed="N" n="0061a11"/>肅生活者。譬如長老舍利弗。</p>
<lb ed="N" n="0061a12"/><p xml:id="pN67p0061a1201">傳云<anchor xml:id="nkr_note_orig_0061126" n="0061126"/>，某時彼尊者修遠離〔行〕，與<name role="" type="person">大目犍連</name>長老俱住於森林，時，某日彼起
<lb ed="N" n="0061a13"/>腹痛而生激苦，<name role="" type="person">大目犍連</name>長老日暮往訪彼尊者，見長老之倒臥，問其偶發事已，問
<lb ed="N" n="0061a14"/>曰：「友！以前汝依何而快癒耶？」長老曰：「友！我在家時，母親〔作〕酥、蜜、砂
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0062a" n="0062a"/>
<lb ed="N" n="0062a01"/>糖等混純之乳粥與我，依此快癒。」彼尊者言：「友！是此些，若於我，或汝有福，
<lb ed="N" n="0062a02"/>想明日可得。」而彼等此會話，止住於經行處樹頂之天神聞之，言：「明日令我尊者
<lb ed="N" n="0062a03"/><ref cRef="PTS.Vism.42"/>得粥。」而〔想〕先往長老之檀越家<anchor xml:id="nkr_note_orig_0062127" n="0062127"/>，入其長男之常體，令生痛惱。彼〔入其長男
<lb ed="N" n="0062a04"/>身體之天神〕，語彼集來<anchor xml:id="nkr_note_orig_0062128" n="0062128"/>近親者於治療法：「若汝等明日施與長老如斯之粥者，我
<lb ed="N" n="0062a05"/>由〔長男〕而離去。」彼等言：「雖無汝言，我等亦不絕與長老食。」翌日如斯施與粥。
<lb ed="N" n="0062a06"/><name role="" type="person">大目犍連</name>於淸晨來〔舍利弗之側〕言「友！至我行乞歸來止請在此」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0062129" n="0062129"/>而入村。彼等
<lb ed="N" n="0062a07"/>〔檀越之家〕人人出來取長老之鉢，與滿如上述之粥類，長老示〔歸〕往之狀態，
<lb ed="N" n="0062a08"/>彼等言：「尊師！請食，我等更與。」令長老食再與滿鉢，長老〔歸〕來，呈出言「然，
<lb ed="N" n="0062a09"/>友舍利弗！請食」。長老亦見此，思惟：「此極好之粥，云何而得？」知其得之所以而
<lb ed="N" n="0062a10"/>〔如次〕言：「又目犍連！請持去！〔此〕不應受用之食物。」尊者亦不起〔如是心〕
<lb ed="N" n="0062a11"/>言：「如我者持來之食物，彼不受用！」依〔舍利弗之〕一語，便取鉢緣覆於一方，
<lb ed="N" n="0062a12"/>看粥落不落地上？長老之病惱便消失。由此以後四十五年間不再發。乃<name role="" type="person">大目犍連</name>曰：
<lb ed="N" n="0062a13"/>「友！依表示語所得之粥，卽如〔重病〕內臟出而動地上，亦不適受用者。」以述此
<lb ed="N" n="0062a14"/>自說：</p>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0063a" n="0063a"/>
<lb ed="N" n="0063a01"/><lg type="regular" xml:id="lgN67p0063a0101"><l>「徧滿語表示</l><l>所得蜜之粥</l>
<lb ed="N" n="0063a02"/><l>若於我食者</l><l>應呵我活命</l>
<lb ed="N" n="0063a03"/><l>譬如我內臟</l><l>雖出於外動</l>
<lb ed="N" n="0063a04"/><l>雖捨去一命</l><l>不破活命〔戒〕</l>
<lb ed="N" n="0063a05"/><l>我心以自在</l><l>避斥於邪求</l>
<lb ed="N" n="0063a06"/><l>我佛厭呵責</l><l>不欲作邪求。」</l></lg>
<lb ed="N" n="0063a07"/><p xml:id="pN67p0063a0701"><ref cRef="PTS.Vism.43"/>智偉羅君婆之住者，食菴羅果之大帝須長老之故事<anchor xml:id="nkr_note_orig_0063130" n="0063130"/>，亦可語此狀之〔例〕，應
<lb ed="N" n="0063a08"/>如斯：</p>
<lb ed="N" n="0063a09"/><lg type="regular" xml:id="lgN67p0063a0901"><l>由信而出家</l><l>聰慧之行者</l>
<lb ed="N" n="0063a10"/><l>邪求心不生</l><l>可淸淨活命</l></lg>
<lb ed="N" n="0063a11"/><p xml:id="pN67p0063a1101">〔四〕〔資具依止戒之成就〕活命徧淨〔戒〕如依精進〔令成就〕，資具依止戒，
<lb ed="N" n="0063a12"/>依慧當成就。然，有慧者得見諸資具之過失及功德故，資具依止戒是依慧使結果。
<lb ed="N" n="0063a13"/>故捨資具之貪求，依如法與平等得資具，旣如說依方法，以慧觀察而受用者，此當
<lb ed="N" n="0063a14"/>成就也。</p>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0064a" n="0064a"/>
<lb ed="N" n="0064a01"/><p xml:id="pN67p0064a0101">其中，獲得資具時〔於觀察〕及受用時〔於觀察〕，有此「二種之觀察。」於「獲
<lb ed="N" n="0064a02"/>得時」置於〔此〕之衣服等，依界<anchor xml:id="nkr_note_orig_0064131" n="0064131"/>〔差別相〕或厭逆<anchor xml:id="nkr_note_orig_0064132" n="0064132"/>〔想〕而觀察，然後受用者
<lb ed="N" n="0064a03"/>無罪。於「受用時」亦然。此〔受用時之觀察〕中，決擇〔受用〕有如次之決擇〔論〕。
<lb ed="N" n="0064a04"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0064133" n="0064133"/>卽有盜取受用、借用受用、嗣受受用、主人受用<anchor xml:id="nkr_note_orig_0064134" n="0064134"/>之四受用。</p>
<lb ed="N" n="0064a05"/><p xml:id="pN67p0064a0501">一　此中，坐於僧衆中〔不行乞，住而〕受用，有破戒者之受用名爲盜取受用。</p>
<lb ed="N" n="0064a06"/><p xml:id="pN67p0064a0601">二　具戒者不觀察而〔受用之〕受用名爲「借用受用」。故受用衣服應每次觀察，
<lb ed="N" n="0064a07"/>食物於每口〔觀察〕。如斯不能者，於食前、食後、初夜、中夜、後夜〔而觀察〕。
<lb ed="N" n="0064a08"/>若不「觀察」於朝陽出者坐於借用受用。住所亦於每次受用當觀察。「醫藥」取得時，
<lb ed="N" n="0064a09"/>於受用時，亦可緣於念〔而觀察〕。雖如斯於取得時唯作念，於受用不〔念〕者有罪。
<lb ed="N" n="0064a10"/>然，取得時雖不念，於受用時作〔念〕者無罪。然，有說示淨、律儀淨、徧求淨、
<lb ed="N" n="0064a11"/><ref cRef="PTS.Vism.44"/>觀察淨之四種淨。其中，「說示淨」是別解脫律儀，此依〔佛之〕說示而淨故，言說
<lb ed="N" n="0064a12"/>示淨。「律儀淨」是根律儀戒，此，我不再爲如斯，依決心律儀唯淨故，言律儀淨。
<lb ed="N" n="0064a13"/>「徧求淨」是活命徧淨戒，捨其邪求，依〔如〕法平等而得者，依徧求淨故，言徧求
<lb ed="N" n="0064a14"/>淨。「觀察淨」是資具依止戒，依如其上述觀察而淨故，言觀察淨。然，言「然<anchor xml:id="nkr_note_orig_0064135" n="0064135"/>於取
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0065a" n="0065a"/>
<lb ed="N" n="0065a01"/>得不念，若於受用時作〔念〕者無罪」。</p>
<lb ed="N" n="0065a02"/><p xml:id="pN67p0065a0201">三　七有學之資具受用，名爲「嗣受受用」。然，彼等是世尊之子，故於彼等爲父
<lb ed="N" n="0065a03"/>所有資具之嗣受者而受用資具。果然者，彼等是受用世尊之資具耶？或受用諸在家
<lb ed="N" n="0065a04"/>〔信者〕之資具耶？雖由諸在家所與之物，若世尊聽許〔諸比丘受者〕，皆〔見〕爲
<lb ed="N" n="0065a05"/>世尊之所有物。故應知〔彼等〕是受用世尊之資具。此狀態法嗣經<anchor xml:id="nkr_note_orig_0065136" n="0065136"/>〔此例爲〕有
<lb ed="N" n="0065a06"/>效。</p>
<lb ed="N" n="0065a07"/><p xml:id="pN67p0065a0701">四　諸漏者之受用，名爲「主人受用」。然，彼等乃超越渴愛之奴隷故，爲主人之
<lb ed="N" n="0065a08"/>受用。</p>
<lb ed="N" n="0065a09"/><p xml:id="pN67p0065a0901">此等四受用中，主人受用及嗣受受用，是一切〔凡聖〕可〔所受用〕。借用受用
<lb ed="N" n="0065a10"/>是不可。盜取受用是無論。而具戒者之觀察受用，此是借用受用之反對物故，非爲
<lb ed="N" n="0065a11"/>借用受用而攝於嗣受受用。然，具戒者具備此〔戒〕學，故言有學。其次，於此等
<lb ed="N" n="0065a12"/>之受用中，主人之受用是最上，故有欲此之比丘，若如上觀察，觀察而受用者，資
<lb ed="N" n="0065a13"/>具依止戒應令成就也。然，如是而爲者，是所作之〔完〕作者。又如斯言：</p>
<lb ed="N" n="0065a14"/><lg xml:id="lgN67p0065a1401"><l><ref cRef="PTS.Vism.45"/>勝慧聲聞依善逝所說示<anchor xml:id="nkr_note_orig_0065137" n="0065137"/></l>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0066a" n="0066a"/>
<lb ed="N" n="0066a01"/><l>聽法團食、精舍臥坐處，</l>
<lb ed="N" n="0066a02"/><l>除僧伽梨衣塵垢之以水</l>
<lb ed="N" n="0066a03"/><l>應當省察已而受用。</l>
<lb ed="N" n="0066a04"/><l>故於團食及臥坐處，</l>
<lb ed="N" n="0066a05"/><l>除僧伽梨衣塵之以水等，</l>
<lb ed="N" n="0066a06"/><l>對此等之法比丘不染著，</l>
<lb ed="N" n="0066a07"/><l>猶如荷葉宿露滴。</l>
<lb ed="N" n="0066a08"/><l>哀愍他故時〔布施〕</l>
<lb ed="N" n="0066a09"/><l>對受硬食軟食臥處，</l>
<lb ed="N" n="0066a10"/><l>常觀察〔其等〕而知量，</l>
<lb ed="N" n="0066a11"/><l>猶如塗藥傷治癒。</l>
<lb ed="N" n="0066a12"/><l>如沙漠〔食〕子肉<anchor xml:id="nkr_note_orig_0066138" n="0066138"/>，</l>
<lb ed="N" n="0066a13"/><l>猶如注油於車軸，</l>
<lb ed="N" n="0066a14"/><l>如斯爲維持〔生命〕，</l>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0067a" n="0067a"/>
<lb ed="N" n="0067a01"/><l>不惑於〔貪〕以攝食。</l></lg>
<lb ed="N" n="0067a02"/><p xml:id="pN67p0067a0201">而對於此資具依止戒之完成，〔僧護長老之〕甥僧護沙彌之故事〔爲例〕語。</p>
<lb ed="N" n="0067a03"/><p xml:id="pN67p0067a0301">卽彼善觀察而受用〔食物〕。所謂：</p>
<lb ed="N" n="0067a04"/><lg xml:id="lgN67p0067a0401"><l>善食冷米粥，和尙對我〔言〕：</l>
<lb ed="N" n="0067a05"/><l>「沙彌！不想勿燒舌。」</l>
<lb ed="N" n="0067a06"/><l>聞和尙之語時我得悚懼<anchor xml:id="nkr_note_orig_0067139" n="0067139"/>，</l>
<lb ed="N" n="0067a07"/><l>坐於其座卽得阿羅漢果。</l>
<lb ed="N" n="0067a08"/><l>如十五夜之月我思惟圓滿，</l>
<lb ed="N" n="0067a09"/><l>知一切之漏盡今後不再有，</l>
<lb ed="N" n="0067a10"/><l><ref cRef="PTS.Vism.46"/>故希求者徧盡其他者，</l>
<lb ed="N" n="0067a11"/><l>亦如是觀察而受用諸資具。</l></lg>
<lb ed="N" n="0067a12"/><p xml:id="pN67p0067a1201">如斯依別解律儀等爲四種。</p>
<lb ed="N" n="0067a13"/><p xml:id="pN67p0067a1301">以上是四徧淨戒之雜論</p></cb:div></cb:div></cb:div>
<lb ed="N" n="0067a14"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="3">（五）五法（二種）</cb:mulu><head>五</head><p xml:id="pN67p0067a1402" cb:place="inline">五種分中（一）〔制限徧淨、無制限徧淨、圓滿徧淨、無執取徧淨、安息徧淨〕
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0068a" n="0068a"/>
<lb ed="N" n="0068a01"/>對第一之五法，〔此五法〕依未足戒等而當知其義。卽無礙解〔道〕之中如是說：<anchor xml:id="nkr_note_orig_0068140" n="0068140"/>
<lb ed="N" n="0068a02"/>「（一）云何爲『制限徧淨戒』？未具足者〔受持〕所制限之學處，此是制限徧淨戒。
<lb ed="N" n="0068a03"/>（二）云何爲『無制限徧淨戒』？已具足者〔受持〕無制限之學處，此爲無制限徧淨
<lb ed="N" n="0068a04"/>戒。（三）云何爲『圓滿徧淨戒』？善凡夫而於善法相應，圓滿具足有學以前之〔三
<lb ed="N" n="0068a05"/>學〕，不顧慮身命而棄捨身命者〔所受持之學處〕，此爲圓滿徧淨戒。（四）云何爲『無
<lb ed="N" n="0068a06"/>執取徧淨戒』？七有學之〔學處〕，此爲無執取徧淨戒。（五）云何爲『安息徧淨戒』？
<lb ed="N" n="0068a07"/>如來之聲聞漏盡者、緣覺、如來、阿羅漢、等正覺者〔所受持之學處〕，此爲安息徧
<lb ed="N" n="0068a08"/>淨戒。」</p>
<lb ed="N" n="0068a09"/><p xml:id="pN67p0068a0901">（一）此中：「未具足者之」戒，當知於數目上有制限，故爲「制限徧淨戒」。</p>
<lb ed="N" n="0068a10"/><p xml:id="pN67p0068a1001">（二）</p><lg type="regular" xml:id="lgN67p0068a1001"><l>「已具足者」〔戒〕</l><l>九百、十八億</l>
<lb ed="N" n="0068a11"/><l>更有五百萬</l><l>成三萬六千</l>
<lb ed="N" n="0068a12"/><l>此等防護律</l><l>正覺者所說</l>
<lb ed="N" n="0068a13"/><l>律藏中略門<anchor xml:id="nkr_note_orig_0068141" n="0068141"/></l><l>所宣示〔戒學〕</l></lg>
<lb ed="N" n="0068a14"/><p xml:id="pN67p0068a1401"><ref cRef="PTS.Vism.47"/>如斯雖有數目上之制限，無餘受持，及依利得、名聲、親戚、肢體、生命而〔無
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0069a" n="0069a"/>
<lb ed="N" n="0069a01"/>有付條件〕，爲無制限，當知名爲「無制限徧淨戒」。住於智偉羅君婆，如食菴羅果大
<lb ed="N" n="0069a02"/>帝須長老之戒。</p>
<lb ed="N" n="0069a03"/><p xml:id="pN67p0069a0301">卽彼尊者：</p>
<lb ed="N" n="0069a04"/><lg type="regular" xml:id="lgN67p0069a0401"><l>爲貴重肢體</l><l>應當捨財產</l>
<lb ed="N" n="0069a05"/><l>爲防護生命</l><l>應當捨肢體</l>
<lb ed="N" n="0069a06"/><l>有人隨憶法</l><l>當捨諸財命</l></lg>
<lb ed="N" n="0069a07"/><p xml:id="pN67p0069a0701">此善人不捨隨念，於雖〔失〕生命有疑懼時亦不違犯學處<anchor xml:id="nkr_note_orig_0069142" n="0069142"/>，依彼無制限徧淨
<lb ed="N" n="0069a08"/>戒，負於優婆塞之背而得阿羅漢果。所謂：</p>
<lb ed="N" n="0069a09"/><lg type="regular" xml:id="lgN67p0069a0901"><l>「非汝之父母</l><l>非親戚緣者</l>
<lb ed="N" n="0069a10"/><l>故汝具戒者</l><l>作如斯所行」</l>
<lb ed="N" n="0069a11"/><l>〔思惟而〕</l><l>生悚如理觀</l>
<lb ed="N" n="0069a12"/><l>負於彼背中</l><l>得阿羅漢果</l></lg>
<lb ed="N" n="0069a13"/><p xml:id="pN67p0069a1301">（三）「善凡夫之」戒，依具足以後，如善淨純種之寶珠，又如善工所鍊之黃金，
<lb ed="N" n="0069a14"/>故爲極徧淨。〔僅〕離於心生起不過垢，〔此〕是阿羅漢果之近因，故言爲「圓滿徧淨
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0070a" n="0070a"/>
<lb ed="N" n="0070a01"/>戒」，如大僧護〔長老〕之甥，僧護長老之〔戒〕。</p>
<lb ed="N" n="0070a02"/><p xml:id="pN67p0070a0201">傳云：〔法臘〕超六十歲大僧護長老臥於死牀之時，比丘衆問〔彼〕是否證得
<lb ed="N" n="0070a03"/>出世間耶？長老言：「我無出世間之法。」時彼看護之靑年比丘言：「尊師！尊師將般
<lb ed="N" n="0070a04"/>涅槃，由四方十二由旬處，人人參集，〔然〕尊師若凡夫而命終者，大衆將後悔。」
<lb ed="N" n="0070a05"/><ref cRef="PTS.Vism.48"/>「友！我欲於〔未來世〕見彌勒世尊，故不爲〔證阿羅漢果而觀〕毘鉢舍那，〔若人
<lb ed="N" n="0070a06"/>人期待我爲阿羅漢者〕，然，令我坐，作〔得阿羅漢果〕之機會」。彼使長老坐已將
<lb ed="N" n="0070a07"/>外出，長老於彼出不出去！便以彈指示知得阿羅漢果。僧衆集言：「尊師！尊師於如
<lb ed="N" n="0070a08"/>斯臨終，〔如〕生出世間法，已作難作之事。」〔長老言〕：「諸君！此非作難作，然我
<lb ed="N" n="0070a09"/>〔由此猶〕作難事者，當吿諸君。諸君！我由出家時以來，不記憶〔作〕無念、無
<lb ed="N" n="0070a10"/>智之所作業。」</p>
<lb ed="N" n="0070a11"/><p xml:id="pN67p0070a1101">彼甥〔僧護〕，於〔法臘〕五十歲時，亦如斯得阿羅漢果。</p>
<lb ed="N" n="0070a12"/><lg type="regular" xml:id="lgN67p0070a1201"><l><anchor xml:id="nkr_note_orig_0070143" n="0070143"/>人若於少聞</l><l>諸戒不正持</l>
<lb ed="N" n="0070a13"/><l>〔無〕我聞兩者</l><l>彼應受人呵。</l>
<lb ed="N" n="0070a14"/><l>若人雖少聞</l><l>諸戒善正持</l>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0071a" n="0071a"/>
<lb ed="N" n="0071a01"/><l>彼戒被賞讚</l><l>彼聞不成就。</l>
<lb ed="N" n="0071a02"/><l>雖若多聞者</l><l>諸戒不正持</l>
<lb ed="N" n="0071a03"/><l>由戒彼被呵</l><l>彼聞於成就。</l>
<lb ed="N" n="0071a04"/><l>若人爲多聞</l><l>諸戒善正持</l>
<lb ed="N" n="0071a05"/><l>彼之戒與聞</l><l>兩者所賞讚。</l>
<lb ed="N" n="0071a06"/><l>多聞而持戒</l><l>有慧佛弟子</l>
<lb ed="N" n="0071a07"/><l>閻浮金鐲鬘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0071144" n="0071144"/></l><l>有誰應呰彼？</l>
<lb ed="N" n="0071a08"/><l>諸天賞讚彼</l><l>梵天亦賞讚。</l></lg>
<lb ed="N" n="0071a09"/><p xml:id="pN67p0071a0901">（四）某次於「有學」戒不執取〔惡〕見故，或又於貪<anchor xml:id="nkr_note_orig_0071145" n="0071145"/>不執著凡夫戒，當知爲
<lb ed="N" n="0071a10"/>「無執取徧淨〔戒〕」。如富豪之子帝須長老之戒。</p>
<lb ed="N" n="0071a11"/><p xml:id="pN67p0071a1101">卽彼尊者，依如斯之戒欲得阿羅漢果而言於怨敵：</p>
<lb ed="N" n="0071a12"/><lg type="regular" xml:id="lgN67p0071a1201"><l>「我今吿知汝</l><l>以斷此兩足</l>
<lb ed="N" n="0071a13"/><l>『若我有貪死</l><l>厭惡且慚羞。』」</l>
<lb ed="N" n="0071a14"/><l><ref cRef="PTS.Vism.49"/>如斯我思惟</l><l>如理而正察</l>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0072a" n="0072a"/>
<lb ed="N" n="0072a01"/><l>朝陽之出時</l><l>得證羅漢果。</l></lg>
<lb ed="N" n="0072a02"/><p xml:id="pN67p0072a0201">某大長老疾篤，不能以手攝食物，塗自己之糞尿而轉倒。見此某靑年，言：「<anchor xml:id="nkr_note_add_0072a0201" n="0072a0201"/><anchor xml:id="beg0072a0201" n="0072a0201"/>嗚<anchor xml:id="end0072a0201"/>
<lb ed="N" n="0072a03"/>呼！命行苦哉！」言「友！於頻死，若我今〔死者〕得天之福利，此事我不疑。破戒
<lb ed="N" n="0072a04"/>者所得之福利，放棄學而得在家之狀態等」。「我與戒共死」而臥盡其處，正察其病而
<lb ed="N" n="0072a05"/>得阿羅漢果，諸比丘以此等偈說明〔無執取徧淨戒〕。</p>
<lb ed="N" n="0072a06"/><lg type="regular" xml:id="lgN67p0072a0601"><l>罹某之疾病<anchor xml:id="nkr_note_orig_0072146" n="0072146"/></l><l>病激勝苦惱</l>
<lb ed="N" n="0072a07"/><l>此軀速悴萎</l><l>華置熱塵中。</l>
<lb ed="N" n="0072a08"/><l>不美謂美好</l><l>不淨惟爲淨</l>
<lb ed="N" n="0072a09"/><l>不見多転穢</l><l>思軀滿美色。</l>
<lb ed="N" n="0072a10"/><l>罹臭不淨病</l><l>厭痛腐転身</l>
<lb ed="N" n="0072a11"/><l>放逸昏迷人</l><l>捨生善趣道。</l></lg>
<lb ed="N" n="0072a12"/><p xml:id="pN67p0072a1201">（五）其次「阿羅漢等」戒，依一切熱惱之安息故，當知爲「安息徧淨〔戒〕」。由
<lb ed="N" n="0072a13"/>制限徧淨等爲五種。</p>
<lb ed="N" n="0072a14"/><p xml:id="pN67p0072a1401">（二）〔斷、離、思、律儀、不犯〕對第二之五種法，〔此五法〕是由捨斷殺生
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0073a" n="0073a"/>
<lb ed="N" n="0073a01"/>等當知〔其〕義。卽無礙解〔道〕如是說<anchor xml:id="nkr_note_orig_0073147" n="0073147"/>：「有五戒，殺生之（一）捨斷戒，（二）
<lb ed="N" n="0073a02"/>離戒，（三）思戒，（四）律儀戒，（五）不犯戒。不與取之……欲邪行……妄語之……
<lb ed="N" n="0073a03"/><ref cRef="PTS.Vism.50"/>兩舌、惡口、綺語、貪欲、瞋恚、邪見、依出離愛欲之、依不瞋恚瞋恚之、依光明
<lb ed="N" n="0073a04"/>想昏眠之、依不散亂掉擧之、依法差別疑之、依智無明之、依喜悅不樂之、依初禪
<lb ed="N" n="0073a05"/>諸蓋之、依第二禪尋伺之、依第三禪喜之、依第四禪苦樂之、依空無邊處定色相、
<lb ed="N" n="0073a06"/>有對想、種種想之、依識無邊處定空無邊處想之、依無所有處定識無邊處想之、依
<lb ed="N" n="0073a07"/>非想非非想定無所有處想之、依無常觀常想之、依苦觀樂想之、依無我觀我想之、
<lb ed="N" n="0073a08"/>依厭觀慶喜之、依離貪觀貪之、依滅觀集之、依捨遣觀取之、依盡觀厚聚想之、依
<lb ed="N" n="0073a09"/>衰觀行作之、依變易觀恒久想之、依無相觀相之、依無願觀願之、依空空觀我執之、
<lb ed="N" n="0073a10"/>依增上慧法觀取堅固執之、依如實知見癡暗執之、依過患觀愛著執之、依簡擇觀無
<lb ed="N" n="0073a11"/>簡擇之、依還滅觀結合之、依斯陀洹道見<anchor xml:id="nkr_note_orig_0073148" n="0073148"/>與一處諸煩惱之、依斯陀含道粗諸煩惱
<lb ed="N" n="0073a12"/>之、依阿那含道微俱諸煩惱之、依阿羅漢道一切諸煩惱之（一）捨斷是戒。（二）離、
<lb ed="N" n="0073a13"/>（三）思、（四）律儀、（五）不犯是戒。如斯之諸戒令心不至後悔，令至喜悅、喜
<lb ed="N" n="0073a14"/><anchor xml:id="nkr_note_orig_0073149" n="0073149"/>，於輕安，於喜，於智行，於多作，於莊嚴，於備俱（資糧），於眷屬（根本因），
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0074a" n="0074a"/>
<lb ed="N" n="0074a01"/>於圓滿，於一向厭離，於離貪，於滅，於寂靜，於通達，於正覺，至於涅槃。」</p>
<lb ed="N" n="0074a02"/><p xml:id="pN67p0074a0201"><ref cRef="PTS.Vism.51"/>而於此處（一）「捨斷」是如上述之類，由殺生等之不生，無以外之任何法，又
<lb ed="N" n="0074a03"/>各各捨斷〔殺生等〕，其各各之善法依住立之義爲確持、無動搖而依作用爲正持。故
<lb ed="N" n="0074a04"/>於前<anchor xml:id="nkr_note_orig_0074150" n="0074150"/>所述稱確持、正持而由戒行之義言爲戒。</p>
<lb ed="N" n="0074a05"/><p xml:id="pN67p0074a0501">其他四法是各各〔殺生等之〕（二）「離」，與各各之（四）「律儀」。彼〔離與律
<lb ed="N" n="0074a06"/>儀〕兩者相應於（三）「思」，各各不犯〔殺生等〕之（五）「不犯」等，卽關於〔其
<lb ed="N" n="0074a07"/>等之〕心轉起自性而言〔其等（不犯）〕。而其等之戒、義，同前〔於戒品最初之〕
<lb ed="N" n="0074a08"/>說明。如是依「捨斷戒等」爲五種。</p>
<lb ed="N" n="0074a09"/><p xml:id="pN67p0074a0901">於以上「何者是戒？依何之義〔其〕爲戒？何者是其相、味、現起、足相？何者
<lb ed="N" n="0074a10"/>是戒之功德？此戒有幾種耶？」此等諸質問之解答畢。</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="N" n="0074a11"/>
<lb ed="N" n="0074a12"/>
<lb ed="N" n="0074a13"/>
<lb ed="N" n="0074a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0075a" n="0075a"/>
<lb ed="N" n="0075a01"/>
<lb ed="N" n="0075a02"/>
<lb ed="N" n="0075a03"/>
<lb ed="N" n="0075a04"/>
<lb ed="N" n="0075a05"/>
<lb ed="N" n="0075a06"/>
<lb ed="N" n="0075a07"/>
<lb ed="N" n="0075a08"/>
<lb ed="N" n="0075a09"/>
<lb ed="N" n="0075a10"/>
<lb ed="N" n="0075a11"/>
<lb ed="N" n="0075a12"/>
<lb ed="N" n="0075a13"/>
<lb ed="N" n="0075a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0076a" n="0076a"/>
<lb ed="N" n="0076a01"/>
<lb ed="N" n="0076a02"/>
<lb ed="N" n="0076a03"/>
<lb ed="N" n="0076a04"/>
<lb ed="N" n="0076a05"/>
<lb ed="N" n="0076a06"/>
<lb ed="N" n="0076a07"/>
<lb ed="N" n="0076a08"/>
<lb ed="N" n="0076a09"/>
<lb ed="N" n="0076a10"/>
<lb ed="N" n="0076a11"/>
<lb ed="N" n="0076a12"/>
<lb ed="N" n="0076a13"/>
<lb ed="N" n="0076a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0077a" n="0077a"/>
<lb ed="N" n="0077a01"/>
<lb ed="N" n="0077a02"/>
<lb ed="N" n="0077a03"/>
<lb ed="N" n="0077a04"/>
<lb ed="N" n="0077a05"/>
<lb ed="N" n="0077a06"/>
<lb ed="N" n="0077a07"/>
<lb ed="N" n="0077a08"/>
<lb ed="N" n="0077a09"/>
<lb ed="N" n="0077a10"/>
<lb ed="N" n="0077a11"/>
<lb ed="N" n="0077a12"/>
<lb ed="N" n="0077a13"/>
<lb ed="N" n="0077a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0078a" n="0078a"/>
<lb ed="N" n="0078a01"/>
<lb ed="N" n="0078a02"/>
<lb ed="N" n="0078a03"/>
<lb ed="N" n="0078a04"/>
<lb ed="N" n="0078a05"/>
<lb ed="N" n="0078a06"/>
<lb ed="N" n="0078a07"/>
<lb ed="N" n="0078a08"/>
<lb ed="N" n="0078a09"/>
<lb ed="N" n="0078a10"/>
<lb ed="N" n="0078a11"/>
<lb ed="N" n="0078a12"/>
<lb ed="N" n="0078a13"/>
<lb ed="N" n="0078a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0079a" n="0079a"/>
<lb ed="N" n="0079a01"/>
<lb ed="N" n="0079a02"/>
<lb ed="N" n="0079a03"/>
<lb ed="N" n="0079a04"/>
<lb ed="N" n="0079a05"/>
<lb ed="N" n="0079a06"/>
<lb ed="N" n="0079a07"/>
<lb ed="N" n="0079a08"/>
<lb ed="N" n="0079a09"/>
<lb ed="N" n="0079a10"/>
<lb ed="N" n="0079a11"/>
<lb ed="N" n="0079a12"/>
<lb ed="N" n="0079a13"/>
<lb ed="N" n="0079a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0080a" n="0080a"/>
<lb ed="N" n="0080a01"/>
<lb ed="N" n="0080a02"/>
<lb ed="N" n="0080a03"/>
<lb ed="N" n="0080a04"/>
<lb ed="N" n="0080a05"/>
<lb ed="N" n="0080a06"/>
<lb ed="N" n="0080a07"/>
<lb ed="N" n="0080a08"/>
<lb ed="N" n="0080a09"/>
<lb ed="N" n="0080a10"/>
<lb ed="N" n="0080a11"/>
<lb ed="N" n="0080a12"/>
<lb ed="N" n="0080a13"/>
<lb ed="N" n="0080a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0081a" n="0081a"/>
<lb ed="N" n="0081a01"/>
<lb ed="N" n="0081a02"/>
<lb ed="N" n="0081a03"/>
<lb ed="N" n="0081a04"/>
<lb ed="N" n="0081a05"/>
<lb ed="N" n="0081a06"/>
<lb ed="N" n="0081a07"/>
<lb ed="N" n="0081a08"/>
<lb ed="N" n="0081a09"/>
<lb ed="N" n="0081a10"/>
<lb ed="N" n="0081a11"/>
<lb ed="N" n="0081a12"/>
<lb ed="N" n="0081a13"/>
<lb ed="N" n="0081a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0082a" n="0082a"/>
<lb ed="N" n="0082a01"/>
<lb ed="N" n="0082a02"/>
<lb ed="N" n="0082a03"/>
<lb ed="N" n="0082a04"/>
<lb ed="N" n="0082a05"/>
<lb ed="N" n="0082a06"/>
<lb ed="N" n="0082a07"/>
<lb ed="N" n="0082a08"/>
<lb ed="N" n="0082a09"/>
<lb ed="N" n="0082a10"/>
<lb ed="N" n="0082a11"/>
<lb ed="N" n="0082a12"/>
<lb ed="N" n="0082a13"/>
<lb ed="N" n="0082a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0083a" n="0083a"/>
<lb ed="N" n="0083a01"/>
<lb ed="N" n="0083a02"/>
<lb ed="N" n="0083a03"/>
<lb ed="N" n="0083a04"/>
<lb ed="N" n="0083a05"/>
<lb ed="N" n="0083a06"/>
<lb ed="N" n="0083a07"/>
<lb ed="N" n="0083a08"/>
<lb ed="N" n="0083a09"/>
<lb ed="N" n="0083a10"/>
<lb ed="N" n="0083a11"/>
<lb ed="N" n="0083a12"/>
<lb ed="N" n="0083a13"/>
<lb ed="N" n="0083a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0084a" n="0084a"/>
<lb ed="N" n="0084a01"/>
<lb ed="N" n="0084a02"/>
<lb ed="N" n="0084a03"/>
<lb ed="N" n="0084a04"/>
<lb ed="N" n="0084a05"/>
<lb ed="N" n="0084a06"/>
<lb ed="N" n="0084a07"/>
<lb ed="N" n="0084a08"/>
<lb ed="N" n="0084a09"/>
<lb ed="N" n="0084a10"/>
<lb ed="N" n="0084a11"/>
<lb ed="N" n="0084a12"/>
<lb ed="N" n="0084a13"/>
<lb ed="N" n="0084a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0085a" n="0085a"/>
<lb ed="N" n="0085a01"/>
<lb ed="N" n="0085a02"/>
<lb ed="N" n="0085a03"/>
<lb ed="N" n="0085a04"/>
<lb ed="N" n="0085a05"/>
<lb ed="N" n="0085a06"/>
<lb ed="N" n="0085a07"/>
<lb ed="N" n="0085a08"/>
<lb ed="N" n="0085a09"/>
<lb ed="N" n="0085a10"/>
<lb ed="N" n="0085a11"/>
<lb ed="N" n="0085a12"/>
<lb ed="N" n="0085a13"/>
<lb ed="N" n="0085a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0086a" n="0086a"/>
<lb ed="N" n="0086a01"/>
<lb ed="N" n="0086a02"/>
<lb ed="N" n="0086a03"/>
<lb ed="N" n="0086a04"/>
<lb ed="N" n="0086a05"/>
<lb ed="N" n="0086a06"/>
<lb ed="N" n="0086a07"/>
<lb ed="N" n="0086a08"/>
<lb ed="N" n="0086a09"/>
<lb ed="N" n="0086a10"/>
<lb ed="N" n="0086a11"/>
<lb ed="N" n="0086a12"/>
<lb ed="N" n="0086a13"/>
<lb ed="N" n="0086a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0087a" n="0087a"/>
<lb ed="N" n="0087a01"/>
<lb ed="N" n="0087a02"/>
<lb ed="N" n="0087a03"/>
<lb ed="N" n="0087a04"/>
<lb ed="N" n="0087a05"/>
<lb ed="N" n="0087a06"/>
<lb ed="N" n="0087a07"/>
<lb ed="N" n="0087a08"/>
<lb ed="N" n="0087a09"/>
<lb ed="N" n="0087a10"/>
<lb ed="N" n="0087a11"/>
<lb ed="N" n="0087a12"/>
<lb ed="N" n="0087a13"/>
<lb ed="N" n="0087a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0088a" n="0088a"/>
<lb ed="N" n="0088a01"/>
<lb ed="N" n="0088a02"/>
<lb ed="N" n="0088a03"/>
<lb ed="N" n="0088a04"/>
<lb ed="N" n="0088a05"/>
<lb ed="N" n="0088a06"/>
<lb ed="N" n="0088a07"/>
<lb ed="N" n="0088a08"/>
<lb ed="N" n="0088a09"/>
<lb ed="N" n="0088a10"/>
<lb ed="N" n="0088a11"/>
<lb ed="N" n="0088a12"/>
<lb ed="N" n="0088a13"/>
<lb ed="N" n="0088a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0089a" n="0089a"/>
<lb ed="N" n="0089a01"/>
<lb ed="N" n="0089a02"/>
<lb ed="N" n="0089a03"/>
<lb ed="N" n="0089a04"/>
<lb ed="N" n="0089a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">六　何者是〔戒〕之雜染</cb:mulu><head>六　何者是〔戒〕之雜染</head></cb:div>
<lb ed="N" n="0089a06"/>
<lb ed="N" n="0089a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">七　何者是〔戒〕之淨化</cb:mulu><head>七　何者是〔戒〕之淨化</head>
<lb ed="N" n="0089a08"/>
<lb ed="N" n="0089a09"/><p xml:id="pN67p0089a0901">其次言「何者是〔戒〕之雜染、何者是淨化耶？」於此說之。毀壞等性是雜染戒，
<lb ed="N" n="0089a10"/>不毀壞等性是淨化〔戒〕。</p>
<lb ed="N" n="0089a11"/><p xml:id="pN67p0089a1101">〔雜染〕而彼毀壞等性是（一）因利得、名聲等而破壞戒，與（二）七種淫相
<lb ed="N" n="0089a12"/>應。</p>
<lb ed="N" n="0089a13"/><p xml:id="pN67p0089a1301">（一）卽，如衣之斷襟或裾，於七罪聚<anchor xml:id="nkr_note_orig_0089001" n="0089001"/>之始或終，破學處者之戒，名爲「毀戒」。
<lb ed="N" n="0089a14"/>如衣又斷中部，以破〔七罪聚之〕中部學處之戒，名爲「切斷」。如任何黑赤體色之
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0090a" n="0090a"/>
<lb ed="N" n="0090a01"/>牛，其背或於腹〔體色〕而生異樣之色，於次第破二三〔學處〕者之〔戒〕，名爲「班
<lb ed="N" n="0090a02"/>點」。如各處〔體色〕爲異色點滴之彩牛，於各處破〔學處〕者之〔戒〕，名爲「雜色」。
<lb ed="N" n="0090a03"/>如是先依「利得等因爲〔戒之〕破壞」是毀壞等性。</p>
<lb ed="N" n="0090a04"/><p xml:id="pN67p0090a0401">（二）依「七種淫相應」〔毀壞等性〕如次，卽依世尊所說，<anchor xml:id="nkr_note_orig_0090002" n="0090002"/>「（一）婆羅門！
<lb ed="N" n="0090a05"/><ref cRef="PTS.Vism.52"/>於此，或沙門、婆羅門，〔自〕宣言是正梵行者，實不與婦人共行二人之交接，而容
<lb ed="N" n="0090a06"/>許〔彼〕婦人塗油摩身、洗浴、按摩，彼味此欲此而至滿足。婆羅門！此亦言梵行
<lb ed="N" n="0090a07"/>之毀壞、切斷、班點、雜染。婆羅門！此言行不淨梵行。與淫相應者，我言不解脫
<lb ed="N" n="0090a08"/>生老死〔悲惱苦憂愁〕，不由苦解脫。（二）復次，婆羅門！於此，某沙門或〔婆羅
<lb ed="N" n="0090a09"/>門〕宣言是〔正梵行者〕，實與婦人共二人不行交接，於〔彼〕亦不容許婦人爲之塗
<lb ed="N" n="0090a10"/>油……而與婦共喜笑、遊戲，彼味此……我言不得解脫苦者。（三）復次，婆羅門！
<lb ed="N" n="0090a11"/>此於，某沙門或……實不與婦人，共二人行交接，於〔彼〕亦容許婦人爲之塗油……
<lb ed="N" n="0090a12"/>雖不與婦人共笑遊戲，而〔自己〕以眼眺見婦人之眼，彼味此……我言不得解脫苦。
<lb ed="N" n="0090a13"/>（四）復次，婆羅門！於此，某沙門或……實不與婦人……不以眼眺望婦人……而
<lb ed="N" n="0090a14"/>於隔壁或於隔屛聞婦人之笑、語、歌或哭，彼味此……我言不得解脫苦。（五）復次，
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0091a" n="0091a"/>
<lb ed="N" n="0091a01"/>婆羅門！於此，某沙門或……實不與婦人……不聞婦人之……而彼追憶曾與婦人共
<lb ed="N" n="0091a02"/>笑、語、遊之事，彼味此……我言不得解脫苦。（六）復次，婆羅門！於此，某沙門
<lb ed="N" n="0091a03"/><ref cRef="PTS.Vism.53"/>或……實不與婦人……亦不追憶彼曾與婦人共笑、語、遊，而見長者或長者子獲得、
<lb ed="N" n="0091a04"/>具備享樂〔眼耳鼻舌身之〕五種欲，彼味此……我言不得解脫苦。（七）復次，婆羅
<lb ed="N" n="0091a05"/>門！於此，某沙門或……實不與婦人……又不見長者或長者子之……享樂，而或願
<lb ed="N" n="0091a06"/>爲天衆而行梵行：『我依此戒、或行（頭陀）、苦行、梵行，或成天又其他之天。』彼
<lb ed="N" n="0091a07"/>味此，欲此而滿足。婆羅門！此亦言梵行之毀壞、切斷、班點、雜色」。</p>
<lb ed="N" n="0091a08"/><p xml:id="pN67p0091a0801">如斯，毀壞等性，當知包攝利得等爲而破壞及七種淫相應。</p>
<lb ed="N" n="0091a09"/><p xml:id="pN67p0091a0901">〔淨化〕其次，不毀壞等性，（一）不破壞一切學處，（二）已破壞當懺悔〔僧
<lb ed="N" n="0091a10"/>殘以下學處〕之懺悔<anchor xml:id="nkr_note_orig_0091003" n="0091003"/>，（三）無七種淫相應<anchor xml:id="nkr_note_orig_0091004" n="0091004"/>之事，（四）更不令忿、恨、覆、惱、
<lb ed="N" n="0091a11"/>嫉、慳、諂、誑、強情、激情、慢、過慢、憍、放逸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0091005" n="0091005"/>等諸惡法之生起，（五）令包
<lb ed="N" n="0091a12"/>攝少欲、知足、〔煩惱〕損滅等諸德之生起。卽，不爲利得等之破壞，或依放逸之過，
<lb ed="N" n="0091a13"/>雖有所破壞而行懺悔，或由淫相應及忿、恨等諸惡法，不毀害諸戒者，言不毀壞、
<lb ed="N" n="0091a14"/>不切斷、不班點、不雜色。</p>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0092a" n="0092a"/>
<lb ed="N" n="0092a01"/><p xml:id="pN67p0092a0101">此至不被束縛之狀態故爲自由，是諸識者所讚嘆，故爲諸識者所賞讚，由愛見
<lb ed="N" n="0092a02"/>所執取故爲不執取，近行定<anchor xml:id="nkr_note_orig_0092006" n="0092006"/>或轉於安止定故爲定轉<anchor xml:id="nkr_note_orig_0092007" n="0092007"/>。故知不毀壞等性，淨化彼
<lb ed="N" n="0092a03"/>等〔諸戒〕者。</p>
<lb ed="N" n="0092a04"/><p xml:id="pN67p0092a0401">而且此淨化依次二相而成就。〔卽〕（一）見破戒之過患，（二）見具戒之功德<anchor xml:id="nkr_note_orig_0092008" n="0092008"/>。</p>
<lb ed="N" n="0092a05"/><p xml:id="pN67p0092a0501"><ref cRef="PTS.Vism.54"/>（一）〔破戒之過患〕其中：「諸比丘！惡戒者之破戒，有此等五過患。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0092009" n="0092009"/>依如
<lb ed="N" n="0092a06"/>斯等經之表現，知破戒之過患。又惡戒人，因惡戒而天、人不喜悅，於同梵行者所
<lb ed="N" n="0092a07"/>不敎導，惡戒被呵責時苦痛，具戒者之所讚賞時後悔，依其惡戒如襤褸醜惡。其次，
<lb ed="N" n="0092a08"/>隨彼〔惡戒者之意見〕而行之人人，於長時持惡趣之苦故，〔彼等〕不得離苦。其施
<lb ed="N" n="0092a09"/>物，彼〔惡戒者〕若受得，彼等〔施者〕不致大果，故〔其施〕少有價値。〔彼〕如
<lb ed="N" n="0092a10"/>多年所積之糞壺，難令淸淨，如火葬之火爲〔僧、俗〕兩者所拒，〔惡戒者自〕雖宣
<lb ed="N" n="0092a11"/>言是比丘但非比丘。隨牛群行而如驢馬。有人如徧敵，常於恐怖，如死屍無共住之
<lb ed="N" n="0092a12"/>價値。雖有聞等之德，於同梵行者無敬之價，如婆羅門之墓火。不能證得勝〔位〕，
<lb ed="N" n="0092a13"/>如盲人不〔能〕見色。得妙法無望，如旃陀羅<anchor xml:id="nkr_note_orig_0092010" n="0092010"/>之童子〔無望〕於王位。我雖有思
<lb ed="N" n="0092a14"/>惟樂，但是實苦，如說於火聚之敎<anchor xml:id="nkr_note_orig_0092011" n="0092011"/>爲受苦者。卽，受用五種欲，有〔受〕禮拜恭
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0093a" n="0093a"/>
<lb ed="N" n="0093a01"/>敬等樂味執著心之諸惡戒者，唯追憶〔曾受用樂味〕生起心熱，因示〔所受之〕苦，
<lb ed="N" n="0093a02"/>以吐熱血之激甚程度，亦現見一切行相業報。世尊說〔如次火聚敎〕。</p>
<lb ed="N" n="0093a03"/><p xml:id="pN67p0093a0301">「諸比丘！汝等見大火聚燃燒之炎耶？」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0093012" n="0093012"/>「尊師！然」。「諸比丘！汝等對此如何
<lb ed="N" n="0093a04"/>思惟耶？抱其大火聚燃燒之炎而坐又臥，與抱柔軟手足刹帝利之少女、婆羅門之少
<lb ed="N" n="0093a05"/>女、長者之少女而坐又臥，何者較好耶？」「尊師！抱〔柔軟手足〕刹帝利之少女、
<lb ed="N" n="0093a06"/><ref cRef="PTS.Vism.55"/>〔婆羅門〕之少女、長者之少女而坐又臥者較好。尊師！抱其大火聚〔燃燒之炎而
<lb ed="N" n="0093a07"/>坐〕又臥者，此實是苦痛」。「諸比丘！我吿汝等，諸比丘！我示知汝等。有彼惡戒、
<lb ed="N" n="0093a08"/>惡法、不淨及疑之行爲、隱蔽之業者，公言是沙門而非實沙門，公言是婆羅門而非
<lb ed="N" n="0093a09"/>實婆羅門，內之腐敗、流漏、垢穢之生者，〔抱〕其大火聚而〔坐〕又臥，是何之耆
<lb ed="N" n="0093a10"/>好耶？何因而然耶？諸比丘！然，彼以其〔抱大火聚爲〕緣，當至死唯死之苦。然，
<lb ed="N" n="0093a11"/>由其緣，身壞死後當墮於苦處、惡趣、惡界、地獄。諸比丘！而且有惡戒……垢穢
<lb ed="N" n="0093a12"/>之生者，〔抱〕刹帝利之少女……〔而坐〕又臥者，此諸比丘！於彼致長時無利之苦，
<lb ed="N" n="0093a13"/>身壞死後，〔彼〕墮於苦趣、惡趣、惡界、地獄」。</p>
<lb ed="N" n="0093a14"/><p xml:id="pN67p0093a1401">如斯依此火聚之譬喩，已示關係於女人受用五種欲之苦，依此方便：</p>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0094a" n="0094a"/>
<lb ed="N" n="0094a01"/><p xml:id="pN67p0094a0101">「諸比丘！<anchor xml:id="nkr_note_orig_0094013" n="0094013"/>汝等對此如何思惟耶？有力之男子以強固之髮繩著〔比丘之〕兩脛
<lb ed="N" n="0094a02"/>而拉擦，其〔繩〕切〔比丘〕之外皮，外皮切已，以切深皮，深皮切已而切肉，切
<lb ed="N" n="0094a03"/>肉已而切腱，切腱已而切骨，切骨已而傷髓，〔以受其苦〕，〔比丘〕樂刹帝利大家、
<lb ed="N" n="0094a04"/>或婆羅大家、或長者大家之敬禮，何者較好耶？……諸比丘！<anchor xml:id="nkr_note_orig_0094014" n="0094014"/>汝等對此如何思惟
<lb ed="N" n="0094a05"/>耶？有力之男子以銳利油光之刀，<anchor xml:id="nkr_note_add_0094a0501" n="0094a0501"/><anchor xml:id="beg0094a0501" n="0094a0501"/>刺<anchor xml:id="end0094a0501"/>〔比丘之〕胸〔受其苦〕，與〔比丘〕樂刹帝利
<lb ed="N" n="0094a06"/>大家、婆羅門大家、長者大家之合掌，何者較好耶？……諸比丘！<anchor xml:id="nkr_note_orig_0094015" n="0094015"/>汝等對此如何
<lb ed="N" n="0094a07"/>思惟耶？有力之男子以熱燃炎燒之鐵板，付貼〔比丘〕之身體〔受其苦〕，與〔比丘〕
<lb ed="N" n="0094a08"/>受用刹帝利、婆羅門、長者大家信施之衣，何者較好耶？……諸比丘！<anchor xml:id="nkr_note_orig_0094016" n="0094016"/>汝等如何
<lb ed="N" n="0094a09"/><ref cRef="PTS.Vism.56"/>思惟耶？有力之男子以熱燃炎燒之鐵叉開〔比丘〕口，以熱燃炎燒之鐵丸投入口中，
<lb ed="N" n="0094a10"/>此燒彼之脣，亦燒口、舌、喉、胃、腸膜，握此由下部出〔受其苦〕，與〔比丘〕受
<lb ed="N" n="0094a11"/>用刹帝利、婆羅門、長者大家信施之食物，何者較好耶？……諸比丘！<anchor xml:id="nkr_note_orig_0094017" n="0094017"/>汝等對此
<lb ed="N" n="0094a12"/>如何思惟耶？有力之男子，捉〔此丘之〕頭，又捉肩令坐又臥於熱燃炎燒之鐵椅子
<lb ed="N" n="0094a13"/>或鐵牀〔受其苦〕，與受用刹帝利、婆羅門、長者大家信施之椅子或牀，何者較好耶？
<lb ed="N" n="0094a14"/>……諸比丘！<anchor xml:id="nkr_note_orig_0094018" n="0094018"/>汝等對此如思惟耶？有力之人，捉〔比丘之〕足於上而頭於下，投
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0095a" n="0095a"/>
<lb ed="N" n="0095a01"/>入熱燃炎燒之大鐵斧中，彼於其中被煮沸，行於上又行於下又行於橫〔受其苦〕，與
<lb ed="N" n="0095a02"/>受用刹帝利、婆羅門、長者大家信施之精舍，何者較好耶？」</p>
<lb ed="N" n="0095a03"/><p xml:id="pN67p0095a0301">依此等髮繩、利<anchor xml:id="nkr_note_add_0095a0301" n="0095a0301"/><anchor xml:id="beg0095a0301" n="0095a0301"/>刀<anchor xml:id="end0095a0301"/>、鐵板、鐵丸、鐵椅子、大鐵斧之譬喩，以示受用禮敬、合
<lb ed="N" n="0095a04"/>掌、衣服、食物、椅子及牀、精舍之苦，故言：</p>
<lb ed="N" n="0095a05"/><lg type="regular" xml:id="lgN67p0095a0501"><l>過抱火聚苦</l><l>激甚之苦果</l>
<lb ed="N" n="0095a06"/><l>欲樂破戒者</l><l>如何爲有樂？</l>
<lb ed="N" n="0095a07"/><l>以樂禮敬時</l><l>較繩拉擦苦</l>
<lb ed="N" n="0095a08"/><l>受苦破戒者</l><l>如何爲有樂？</l>
<lb ed="N" n="0095a09"/><l><ref cRef="PTS.Vism.57"/>樂信合掌時</l><l>較因刀<anchor xml:id="nkr_note_add_0095a0901" n="0095a0901"/><anchor xml:id="beg0095a0901" n="0095a0901"/>刺<anchor xml:id="end0095a0901"/>苦</l>
<lb ed="N" n="0095a10"/><l>過苦無戒者</l><l>如何爲有樂？</l>
<lb ed="N" n="0095a11"/><l>何以無調御</l><l>衣服受用樂</l>
<lb ed="N" n="0095a12"/><l>因此入地獄</l><l>永受熱鐵觸</l>
<lb ed="N" n="0095a13"/><l>無戒食美味</l><l>如受樹根毒<anchor xml:id="nkr_note_orig_0095019" n="0095019"/></l>
<lb ed="N" n="0095a14"/><l>因此於長時</l><l>當嚥熱鐵丸。</l>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0096a" n="0096a"/>
<lb ed="N" n="0096a01"/><l>無戒受椅牀</l><l>樂思亦爲苦</l>
<lb ed="N" n="0096a02"/><l>熱鐵椅子牀</l><l>彼應長惱故。</l>
<lb ed="N" n="0096a03"/><l>信施精舍中</l><l>惡戒何住樂？</l>
<lb ed="N" n="0096a04"/><l>爲彼熱鐵斧</l><l>彼應住此故。</l>
<lb ed="N" n="0096a05"/><l>不淨疑有行<anchor xml:id="nkr_note_orig_0096020" n="0096020"/></l><l>穢生惡流漏</l>
<lb ed="N" n="0096a06"/><l>呵彼內腐敗</l><l>世間之導師。</l>
<lb ed="N" n="0096a07"/><l>而彼不調御</l><l>著用沙門服</l>
<lb ed="N" n="0096a08"/><l>而卽非沙門</l><l>掘取於善根<anchor xml:id="nkr_note_orig_0096021" n="0096021"/></l>
<lb ed="N" n="0096a09"/><l>自己搬運者</l><l>之命可厭哉。</l>
<lb ed="N" n="0096a10"/><l>此世欲莊嚴</l><l>如避離糞屍</l>
<lb ed="N" n="0096a11"/><l>寂靜具戒者</l><l>彼惡命何如。</l>
<lb ed="N" n="0096a12"/><l>不脫諸怖畏</l><l>離諸證得樂</l>
<lb ed="N" n="0096a13"/><l>堅閉天入口</l><l>登於惡趣道。</l>
<lb ed="N" n="0096a14"/><l>悲愍之對象</l><l>惡戒等惡戒</l>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0097a" n="0097a"/>
<lb ed="N" n="0097a01"/><l>實他無誰耶</l><l>破戒多過失</l></lg>
<lb ed="N" n="0097a02"/><p xml:id="pN67p0097a0201">如斯等觀察，見破戒之過患。</p>
<lb ed="N" n="0097a03"/><p xml:id="pN67p0097a0301">（二）〔具戒之功德〕，依上述類之對反，當知可見戒成就之功德。又如次，</p>
<lb ed="N" n="0097a04"/><lg type="regular" xml:id="lgN67p0097a0401"><l><ref cRef="PTS.Vism.58"/>善無垢戒者</l><l>彼令在家樂</l>
<lb ed="N" n="0097a05"/><l>受持衣鉢等</l><l>彼出家有果。</l>
<lb ed="N" n="0097a06"/><l>淨戒比丘心</l><l>如暗不侵日</l>
<lb ed="N" n="0097a07"/><l>自己批責等</l><l>怖畏不潛入。</l>
<lb ed="N" n="0097a08"/><l>戒成就比丘</l><l>光耀苦行林</l>
<lb ed="N" n="0097a09"/><l>月光明成就</l><l>耀輝於虛空。</l>
<lb ed="N" n="0097a10"/><l>有戒之比丘</l><l>身香尙喜悅</l>
<lb ed="N" n="0097a11"/><l>諸天亦且致</l><l>何況戒香耶。</l>
<lb ed="N" n="0097a12"/><l>一切諸香種</l><l>福利最爲勝</l>
<lb ed="N" n="0097a13"/><l>無礙戒之香</l><l>實薰行十方。</l>
<lb ed="N" n="0097a14"/><l>雖所作行少</l><l>戒者有大果</l>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0098a" n="0098a"/>
<lb ed="N" n="0098a01"/><l>彼因有戒者</l><l>供養敬之器。</l>
<lb ed="N" n="0098a02"/><l>現世有戒者</l><l>無諸漏之害</l>
<lb ed="N" n="0098a03"/><l>戒者未來世</l><l>絕諸苦根本。</l>
<lb ed="N" n="0098a04"/><l>於人間之福</l><l>或於天中福</l>
<lb ed="N" n="0098a05"/><l>此戒成就者</l><l>望之不難得。</l>
<lb ed="N" n="0098a06"/><l>又究竟寂靜</l><l>此是涅槃福</l>
<lb ed="N" n="0098a07"/><l>成就戒者心</l><l>卽以追求此。</l>
<lb ed="N" n="0098a08"/><l>一切福根本</l><l>戒中多行相</l>
<lb ed="N" n="0098a09"/><l>種種有功德</l><l>智者當辨知。</l></lg>
<lb ed="N" n="0098a10"/><p xml:id="pN67p0098a1001">如斯辨知者，悚懼破戒而有意傾向戒成就。故如上述此破戒之過患，見此成戒
<lb ed="N" n="0098a11"/>之功德，一切恭敬而淨諸戒。</p>
<lb ed="N" n="0098a12"/><p xml:id="pN67p0098a1201">以上言「住立於戒有慧人。」於此偈示戒定慧之門，於此淸淨道先解脫戒。</p>
<lb ed="N" n="0098a13"/><p xml:id="pN67p0098a1301">令喜悅此善人而造淸淨道〔論〕
<lb type="honorific" ed="N" n="0098a14"/>名爲戒解釋第一品</p></cb:div></cb:div>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0099a" n="0099a"/>
<lb ed="N" n="0099a01"/>
<lb ed="N" n="0099a02"/>
<lb ed="N" n="0099a03"/>
<lb ed="N" n="0099a04"/>
<lb ed="N" n="0099a05"/>
<lb ed="N" n="0099a06"/>
<lb ed="N" n="0099a07"/>
<lb ed="N" n="0099a08"/>
<lb ed="N" n="0099a09"/>
<lb ed="N" n="0099a10"/>
<lb ed="N" n="0099a11"/>
<lb ed="N" n="0099a12"/>
<lb ed="N" n="0099a13"/>
<lb ed="N" n="0099a14"/>
<pb ed="N" xml:id="N67.0035.0100a" n="0100a"/>
<lb ed="N" n="0100a01"/>
<lb ed="N" n="0100a02"/>
<lb ed="N" n="0100a03"/>
<lb ed="N" n="0100a04"/>
<lb ed="N" n="0100a05"/>
<lb ed="N" n="0100a06"/>
<lb ed="N" n="0100a07"/>
<lb ed="N" n="0100a08"/>
<lb ed="N" n="0100a09"/>
<lb ed="N" n="0100a10"/>
<lb ed="N" n="0100a11"/>
<lb ed="N" n="0100a12"/>
<lb ed="N" n="0100a13"/>
<lb ed="N" n="0100a14"/>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0039a1201" to="#end0039a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">嗚</lem><rdg wit="#wit.orig">鳴</rdg></app>
<app from="#beg0045a0801" to="#end0045a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">嗚</lem><rdg wit="#wit.orig">鳴</rdg></app>
<app from="#beg0045a0802" to="#end0045a0802"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">嗚</lem><rdg wit="#wit.orig">鳴</rdg></app>
<app from="#beg0049a0501" to="#end0049a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">豐</lem><rdg wit="#wit.orig">豊</rdg></app>
<app from="#beg0058a0401" to="#end0058a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">畫</lem><rdg wit="#wit.orig">晝</rdg></app>
<app from="#beg0058a0501" to="#end0058a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">畫</lem><rdg wit="#wit.orig">晝</rdg></app>
<app from="#beg0058a0502" to="#end0058a0502"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">畫</lem><rdg wit="#wit.orig">晝</rdg></app>
<app from="#beg0058a0601" to="#end0058a0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">畫</lem><rdg wit="#wit.orig">晝</rdg></app>
<app from="#beg0072a0201" to="#end0072a0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">嗚</lem><rdg wit="#wit.orig">鳴</rdg></app>
<app from="#beg0094a0501" to="#end0094a0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">刺</lem><rdg wit="#wit.orig">剌</rdg></app>
<app from="#beg0095a0301" to="#end0095a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">刀</lem><rdg wit="#wit.orig">力</rdg></app>
<app from="#beg0095a0901" to="#end0095a0901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">刺</lem><rdg wit="#wit.orig">剌</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="nanchuan-notes">
<head>漢譯南傳大藏經 校注</head>
<p>
<note n="0001001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0001001">S. I, p. 13; p. 165，雜阿含五九九經（大正二･一六〇b）。</note>
<note n="0001002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0001002">同上。</note>
<note n="0002003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0002003">內處（ajjhattikāyatana）是眼耳鼻舌身意。外處（bāhirāyatana）是色聲香味觸法。</note>
<note n="0003004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0003004">大寺住者（Mahāvihāra-vāsī），大寺是錫蘭之首都阿奴羅達城。依<name role="" type="person">摩哂陀</name>之開敎最初之寺，是南方佛敎大寺派之本山。覺音住在此寺造本論及三藏之義疏。</note>
<note n="0003005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0003005">Thag. v. 676; Dhp. v. 277，法句經道行品（大正四･五六九a）。</note>
<note n="0004006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0004006">Dhp. v. 372，法句經沙門品（大正四･五七二a），底本唯出後半偈，依暹羅本出全偈。</note>
<note n="0004007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0004007">M. III, p. 262; S. I. p. 34; p. 55，雜阿含五九三經（大正二･一五八c）。</note>
<note n="0004008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0004008">S. I, p. 53，雜阿含一三一六經（大正二･三六一c）。</note>
<note n="0004009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0004009">D. II, p. 290; M. I, p. 55f; S. v, p. 141. etc，中阿含九八經（大正一･五八二b），增一阿含卷五（大正二･五六八a），雜阿含六〇七經（大正二･一七一a）。</note>
<note n="0005010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0005010">業生三因結生（kammaja-tihetuka-paṭisandhi），是由無貪、無瞋、無癡之三因善業報之生三因異熟識。參照底本四五七頁。</note>
<note n="0005011" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0005011">見輪廻之怖畏（saṁsāre bhayaṁ ikkhati），此是依比丘（bhikkhu）之字以怖畏（bhaya）之與 bh 見（ikkhati）之 ikkh 而成的，依（俗的語原學）之見法釋爲 Volds etymology。</note>
<note n="0006012" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0006012">S. v, p. 143; p. 165，雜阿含六二四經（大正二･一七五a）。</note>
<note n="0006013" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0006013">D. II, p. 49; Dhp. v. 183，法句經佛品（大正四･五六七b）。</note>
<note n="0006014" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0006014">D. II, p. 49; Dhp. v. 183，法句經佛品（大正四･五六七b）。</note>
<note n="0007015" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0007015">D. II, p. 49; Dhp. v. 183，法句經佛品（大正四･五六七b）。</note>
<note n="0007016" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0007016">Dhp. v. 81; Mit. p. 386，法句經明哲品（大正四･五六四a），增一阿含卷三一（大正二･七一八c）。</note>
<note n="0007017" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0007017">彼分捨斷（tadaṅgappahāna），如消燈而暗，善反對不善以捨斷。</note>
<note n="0007018" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0007018">鎭伏捨斷（vikkhambhanappahāna），如初禪近行定鎭伏五蓋，鎭伏之捨斷。</note>
<note n="0007019" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0007019">正斷捨斷（samucchedappahāna），以四沙門道，而最後決定斷煩惱。</note>
<note n="0008020" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0008020">違犯（vītikkama），爲現行之惡。纏（pariyuṭṭhāna）是付纏於心妨害善之煩惱，隨眠（anusaya）存於心之奧處，爲微世潛在之力，以妨害聖道。</note>
<note n="0008021" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0008021">A. I. 231f; Pug. 3. 15，雜阿含八二二經（大正二･二一一a）。</note>
<note n="0008022" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0008022">其他三德是三遠離（viveka）、三善根、三解脫門、三無漏根。</note>
<note n="0011001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0011001">義務行（vattapaṭipatti），言比丘於寺事師長，行淸掃等之種種作務。</note>
<note n="0011002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0011002">Pṭs. I, p. 44。</note>
<note n="0012003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0012003">離（virati），離之心所，是言正語、正業、正命，然在此也包含相應其他諸心所。</note>
<note n="0012004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0012004">七業道（satta-kammapatha），是由身三、口四、意三之十善業道，除意三成七善業道。</note>
<note n="0012005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0012005">D. I, p. 71。</note>
<note n="0012006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0012006">Vibh. p. 246。</note>
<note n="0012007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0012007">D. I, p. 70。</note>
<note n="0012008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0012008">Sn. v. 1035，瑜伽師地論卷一九（大正三一･三八六b），大毘婆沙論卷四四（大正二七･二三〇b）。</note>
<note n="0012009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0012009">M. I, p. 10。</note>
<note n="0012010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0012010">M. I, p. 11。</note>
<note n="0014001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0014001">其次（avasesesu），於底本爲 avasesu 是錯誤，依暹羅本更正。直譯爲「於諸殘餘中」。</note>
<note n="0014002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0014002">於解脫道論無戒行（sīlana）、正持（samādhāna）、確持（upadhāraṇa）。</note>
<note n="0014003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0014003">他之人人（aññe），於註爲他之阿闍梨等。於解脫道論與他說共擧此說。</note>
<note n="0014004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0014004">頭之義（sīrattha）、淸涼之義（sītalattha），解脫道論爲「頭義」、「冷義」。</note>
<note n="0015001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0015001">相（lakkhaṇa）、味（rasa）、現起（paccupaṭṭhāna）、足處（padaṭṭhāna），在南傳佛敎或爲事情之定義者，是現狀、現在之狀況，足處是特相、特徵，味是作用。又完成狀態、現起是現狀、現在之狀況，足處是言直接原因。</note>
<note n="0015002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0015002">此句之前有 nīlādibhedena bhinnassāpi（雖依靑等區別）之句，認爲不必要故略之。</note>
<note n="0015003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0015003">此句之前有 cetanādibhedena bhinnassāpi 之句亦同略之。</note>
<note n="0015004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0015004">成就（sampatti），sampatti = sampadābhāva。</note>
<note n="0016005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0016005">A. I, p. 271; III. p. 118; D. III. p. 219。</note>
<note n="0017001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0017001">A. v, p. 1，中阿含四二經（大正一･四八五a）。</note>
<note n="0017002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0017002">D. II, p. 86; Vin. I, p. 227f; Ud. p. 87; cf. A. II, p. 253，長阿含遊行經（大正一･一二b）。</note>
<note n="0017003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0017003">M. I, p. 33; A. v, p. 131。</note>
<note n="0021001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0021001">Pṭs. I, p. 42。</note>
<note n="0021002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0021002">作持（cāritta）、止持（vāritta），解脫道論「性」戒、「制」戒。</note>
<note n="0021003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0021003">等正行（ābhisamācārika）、初梵行（ādibrahmacariyaka），解脫道論「微細」戒、「梵行之初」。</note>
<note n="0021004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0021004">活命第八（ājīvaṭṭhamaka），於三身業與四語業等七淸淨業，加淸淨活命爲第八，言爲八淸淨業。</note>
<note n="0022005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0022005">M. III, p. 289。</note>
<note n="0022006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0022006">兩毘崩伽（Ubhato Vibhaṅga），於比丘、比丘尼律戒條之註釋爲大毘崩伽及比丘尼毘崩伽。兩者言爲經分別。說犍度（Khandhaka）僧侶之生活規定，成爲大品與小品。義務犍度（Vatta-kkhandhaka）是於小品第八（Vin. II, p. 207ff）。</note>
<note n="0022007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0022007">A. III, p. 14f. 然於此處引用文「初梵行之法」（ādibrahmacariyakaṁ）有代替「學法」（sekhaṁ dhammaṁ）。中阿含四八經、四九經（大正一･四八六c、四八七a）亦同。</note>
<note n="0022008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0022008">離戒（virati-sīla）、不離戒（avirati-sīla），於解脫道論無有。</note>
<note n="0022009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0022009">A. IV, p. 461; V, p. 18。</note>
<note n="0022010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0022010">愛依止（taṇhā-nissita）、見依止（diṭṭhi-nissita），解脫道說「依愛」、「依見」。</note>
<note n="0022011" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0022011">Dhs. p. 183; Vibh. p. 365。</note>
<note n="0022012" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0022012">不依止（anissita），解脫道論「無依」。</note>
<note n="0022013" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0022013">時限（kāla-pariyanta）、終身（āpāṇakoṭika），解脫道論「時分」、「盡形」。</note>
<note n="0023014" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0023014">利得（lābha）、名譽（yasa）、親戚（ñāti）、肢體（aṅga）、生命（jīvita），解脫道論「利養、稱譽、親友、身、命」。有制限（sapariyanta）、無制限（apariyanta），解脫道論「有邊、無邊」。</note>
<note n="0023015" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0023015">Pṭs. I, p. 43。</note>
<note n="0023016" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0023016">Pṭs. I, p. 44。</note>
<note n="0023017" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0023017">世間（lokiya）、出世間（lokuttara），解脫道論「世」、「出世」。</note>
<note n="0024018" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0024018">Vin. V（Parivāra）p. 164。</note>
<note n="0024019" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0024019">劣（hīna）、中（majjhima）、勝（Paṇīta），解脫道論「下、中、上」。</note>
<note n="0025020" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0025020">我增上（attādhipateyya）、世增上（lokādhipateyya）、法增上（dhammādhipateyya），解脫道論「依身、依世、依法」。</note>
<note n="0025021" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0025021">執取（parāmaṭṭha）、不執取（aparāmaṭṭha）、安息（paṭippassaddha），解脫道論「觸、不觸、猗」。</note>
<note n="0025022" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0025022">淸淨（visuddha）、不淸淨（avisuddha）、疑惑（vematika），解脫道論「淸淨、不淸淨、有疑」。</note>
<note n="0026023" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0026023">學（sekha）、無學（asekha）、非學非無學（nevasekha-nāsekha），解脫道論「學、無學、非學非無學」。</note>
<note n="0026024" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0026024">Pṭs. I, p. 44。</note>
<note n="0027025" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0027025">退分（hānabhāgiya）、住分（ṭhitibhāgiya）、勝分（visesabhāgiya）、決擇分（nibbedhabhāgiya），解脫道論「退分、住分、勝分、達分」。</note>
<note n="0027026" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0027026">比丘（bhikkhu）、比丘尼（bhikkhunī）、未具足（anupasampanna）、在家（gahaṭṭha），解脫道論「比丘、比丘尼、不具足、白衣」。</note>
<note n="0028027" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0028027">自然（pakati）、慣行（ācāra）、法性（dhammatā）、宿因（pubbahetu），解脫道論「性、行、法志、初因」。</note>
<note n="0028028" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0028028">D. II, p. 13。長阿含大本經（大正一･四a）。</note>
<note n="0028029" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0028029">Vibh. P. 244; A. II, p. 22; p. 39; M. III, p. 2. etc，中阿含二一經（大正一･四四九a），雜阿含九二五經（大正二･二三五c）等。</note>
<note n="0029030" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0029030">D. I, p. 70; M. I, p. 180; p. 269; III, p. 2; S. IV, p. 104; A. I, p. 113; II, p. 39f. etc，中阿含一四六經（大正一･六五七c），增一阿含卷一二（大正二･六〇三c）。</note>
<note n="0029031" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0029031">D. I, p. 8。</note>
<note n="0029032" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0029032">M. I, p. 10; A. III, p. 388，中阿含一〇經（大正一･四三二b），增一阿含卷三四（大正二･七四〇c）。</note>
<note n="0029033" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0029033">別解脫律儀戒（pātimokkhasaṁvara-sīla），解脫道論「波羅提木叉威儀戒」。</note>
<note n="0029034" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0029034">此一文底本沒有，以下說明此文故，雖前已出爲便宜上再揭之。根律儀戒、活命徧淨戒、資具依止戒之狀態亦然。</note>
<note n="0029035" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0029035">今卷一一頁註[11]參照。</note>
<note n="0030036" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0030036">Vibh. p. 246f。</note>
<note n="0030037" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0030037">不正行（anācāra）、正行（ācāra）、非行處（agocara）、行處（gocara），解脫道論「非行、行、非行處、行處」。</note>
<note n="0031038" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0031038">自由給泉水（opānabhūtāni），是對於比丘、比丘尼如掘池於四街道，隨意許入使用水之家。</note>
<note n="0031039" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0031039">以示袈裟衣之光輝（kāsāvapajjotāni），唯以比丘、比丘尼袈裟衣之光輝，而爲專輝耀之家。</note>
<note n="0031040" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0031040">喜比丘等之出入（isivātapaṭivātāni），於家出入之仙人卽比丘、比丘尼之衣或由身體之屈伸等而生風只吹於家，又此爲是除惡事之家。</note>
<note n="0031041" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0031041">經行處（caṅkama），坐禪而疲勞又睡氣時，言立而靜步經行，經行場所是於禪堂之附近，其處言爲經行處。</note>
<note n="0032042" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0032042">硬食（khādaniya），如甘庶、果實等爲硬食物。</note>
<note n="0032043" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0032043">護根門（indriyesu guttadvāra），以守護眼耳鼻舌身意六根之門令不起欲念。</note>
<note n="0032044" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0032044">近依（upanissaya）、守護（ārakkha）、近縛（upanibandha），解脫道論「依、守護、繫縛」。</note>
<note n="0032045" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0032045">十論事（dasa-kathāvatthu），解脫道論「十處」，今卷二五四頁參照。</note>
<note n="0033046" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0033046">S. V, p. 148，雜阿含六一七經（大正二･一七三a）。</note>
<note n="0033047" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0033047">衆學法（sekhiya-dhamma），於比丘、比丘尼之戒法，對於科最輕之罪所定之戒法。於南方上座部律衆學法是由七十五條而成。</note>
<note n="0033048" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0033048">根律儀戒（indriyasaṁvara-sīla），解脫道論「守護根威儀戒」。</note>
<note n="0034049" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0034049">依止於眼淨（cakkhupasāda-vatthuka），眼淨言視神經以行視覺作用。於有部立扶塵根、勝義根中之勝義根，當是淨（pasada）的。</note>
<note n="0034050" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0034050"><name role="" type="person">支提山</name>（Cetiyapabbata），是錫蘭首都阿奴羅達城郊外之山，依<name role="" type="person">摩哂陀</name>始從佛敎輸入，而於此山建立精舍名爲<name role="" type="person">支提山</name>寺。</note>
<note n="0036051" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0036051">以下底本二二頁九行至二十四行是和 Atthasālinī p. 400f. 一致，底本二二頁十八行至三十二行是和 Papañcasūdanī p. 75f. 一致。</note>
<note n="0036052" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0036052">有分（bhavaṅga），亦言潛在意識爲無意識狀態，底本四五七頁以下參照。</note>
<note n="0036053" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0036053">唯作（kiriyā），非善、不善、異熟是無記之心心所法。底本四五四頁參照。</note>
<note n="0036054" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0036054">轉向作用（āvajjana-kicca），由有分入意識活動最初之作用。底本四五八頁參照。</note>
<note n="0036055" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0036055">領受作用（sampaṭicchana-kicca），領受是認識對象之作用。底本四五八頁參照。</note>
<note n="0036056" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0036056">推度作用（santīraṇa-kicca），推度是領受者之作用。底本四五九頁參照。</note>
<note n="0036057" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0036057">唯作無因意識界（kiriyāhetuka-manoviññāṇa-dhātu），對於意界、意識界、無因、唯作、異熟等，於底本四五二頁以下參照。</note>
<note n="0036058" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0036058">確定作用（votthapana-kicca），確定所推度者之作用。底本四五九頁參照。</note>
<note n="0036059" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0036059">速行（javana），於確定起善惡之心。故唯速行以造業，又爲倫理的行爲。底本四五九頁參照。</note>
<note n="0036060" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0036060">路心（vīthi-citta），以意識活動爲轉向作用乃至速行總稱云路心。</note>
<note n="0037061" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0037061">活命徧淨戒（ājīvapārisuddhi-sīla），解脫道論「命淸淨戒」。</note>
<note n="0037062" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0037062">Vin. V.（Parivāra）p. 146。</note>
<note n="0037063" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0037063">上人法（uttarimanussa-dhamma），四向四果、禪定、神通等之殊勝法。</note>
<note n="0037064" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0037064">波羅夷（pārājika），爲出家者之最重罪，於比丘有四種，若犯者擯出僧團。</note>
<note n="0037065" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0037065">僧殘（saṅghādisesa），爲第二重罪，於比丘有十三，若犯者一時令停止僧侶之權限，如世俗的懲役。</note>
<note n="0037066" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0037066">公言者之（paṭijānantassa），於底本雖有 paṭivijānantassa 依暹羅本。</note>
<note n="0037067" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0037067">偷蘭遮（thullaccaya），於戒本中無罪名，而波羅夷、僧殘之未遂及不攝餘他之罪中言多少有重罪。</note>
<note n="0038068" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0038068">單墮（pācittiya），亦言波逸提，犯罪許淮唯懺悔。於比丘有九十二。</note>
<note n="0038069" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0038069">悔過（pāṭidesaniya），悔而自白者於足罪有四。</note>
<note n="0038070" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0038070">惡作（dukkaṭa），亦言突吉羅，於戒條無罪名，爲微細身口之罪，有時與同視爲衆學（sekhiya）。</note>
<note n="0038071" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0038071">Vibh. p. 352f。</note>
<note n="0039072" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0039072">以下底本三〇頁五行至六頁餘與 Sammoha-vinodanī pp. 479-485 大體一致。</note>
<note n="0039073" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0039073">詭詐（kuhanā），解脫道論「懈怠」。</note>
<note n="0039074" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0039074">MNd. p. 224f。</note>
<note n="0040075" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0040075">MNd. p. 224f。</note>
<note n="0040076" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0040076">訶梨勒果（harīṭakī），亦言柯子，用作下劑之果實。</note>
<note n="0041077" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0041077">稱周邊語（sāmantajappana-saṅkhāta），解脫道論「普自稱說」。</note>
<note n="0041078" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0041078">MNd. p. 226。</note>
<note n="0042079" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0042079">依威儀（iriyāpatha-sannissita），解脫道論「假肅威儀」。</note>
<note n="0042080" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0042080">MNd. p. 225。</note>
<note n="0042081" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0042081">以下於本卷四四頁所引用分別論文句之語法說明。國譯無什麼意義亦譯出。此時之譯出不期有正確。</note>
<note n="0042082" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0042082">虛談（lapanā），解脫道論「諂曲」。</note>
<note n="0043083" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0043083">提羅康達利加故事（Telakandarika-vatthu），二人之比丘入於一村，坐於休息處呼一少女。彼女來耶？甲比丘問乙比丘：「尊師！他是誰之女兒耶？」「我等檀越提羅康達加之女，此人之母親是我往〔彼女之〕家時，於給酥甕亦一起給。此人亦如母親每甕亦一起給而明語之。」（註書）</note>
<note n="0044084" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0044084">現相（nemittikatā），解脫道論「示相」。</note>
<note n="0045085" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0045085">光頭（muṇḍaka），對剃頭者之蔑稱。</note>
<note n="0045086" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0045086">激磨（nippesikatā），解脫道論「瞋罵示相」。</note>
<note n="0045087" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0045087">十怒罵事（dasa-akkosa-vatthu），以怒罵人之十事，卽盜人、愚人、阿呆、駱駝、牡牛、驢馬、獄道人、畜生、無福者、惡趣行。</note>
<note n="0045088" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0045088">如斯行爲云云以 Kiṁ imassa jīvitaṁ bījabhojino 譯之。</note>
<note n="0046089" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0046089">以利成利（lābhena lābhaṁ nijigiṁsanatā），解脫道論「以施望施」。</note>
<note n="0046090" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0046090">此句是活命徧淨戒最初擧出之文中之句。</note>
<note n="0046091" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0046091">梵網（Brahmajāla），長部經典第一經（南傳六･一），相當於長阿含二一梵動經。</note>
<note n="0047092" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0047092">資具依止戒（paccayasannissita-sīla），解脫道論「緣修戒」或是「修行四事戒」。</note>
<note n="0048093" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0048093">內界之動搖（ajjhattadhātukkhobha），是地水火風之四大不調。</note>
<note n="0049094" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0049094">戲（davā）、憍慢（madā）、裝飾（maṇḍanā）、莊嚴（vibhūsanā），解脫道論「兇險行、自高行、裝束、莊嚴」。</note>
<note n="0049095" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0049095">存續（ṭhiti）、維持（yāpanā），解脫道論「住、自調護」。</note>
<note n="0050096" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0050096">止害（vihiṁsūparati），解脫道論「除飢渴」。</note>
<note n="0050097" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0050097">攝益梵行（brahmacariyānuggahā），解脫道論「攝受梵行」。</note>
<note n="0050098" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0050098">全敎梵行（sakalasāsana-brahmacariya），除道梵行，三學所攝之諸敎。</note>
<note n="0050099" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0050099">我無舊苦痛，不令生新苦痛（purāṇañ ca vedanaṁ paṭihaṅkhāmi navañ ca vedanaṁ na uppādessāmi），解脫道論「除先病不起新疾」。</note>
<note n="0051100" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0051100">應存命（yātrā bhavissati），解脫道論「以少自安」。</note>
<note n="0051101" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0051101">無罪及安樂住（anavajjatā ca phāsuvihāro ca），解脫道論「無過安住」。</note>
<note n="0051102" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0051102">轉臥之樂（Passasukha），以兩脅轉側而臥者之樂。</note>
<note n="0051103" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0051103">Thag. v. 983; Mil. p. 407; Atthasālinī p. 405。</note>
<note n="0053104" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0053104">A. IV, p. 106，中阿含城喩經（大正一･四二二c），增一阿含卷三三（大正二･七三〇b）。</note>
<note n="0053105" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0053105">S. V, p. 6. cf，雜阿含七六九經（大正二･二〇一a）參照。</note>
<note n="0053106" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0053106">M. I, p. 104. cf，中阿含一〇七經（大正一･五九七a）參照。</note>
<note n="0054107" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0054107">學處制定請求之拒絕（sikkhāpadapaññatti-yācanapaṭikkhepa），底本不同。今依暹羅本，制定學處不但不淮許聲聞言制定之事，尙且不淮許聲聞請求佛。</note>
<note n="0054108" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0054108">Sumaṅgala-vilāsinī I, p. 56。</note>
<note n="0055109" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0055109">A. IV, p. 201. cf，中阿含三五經（大正一･四七六b）參照。婆哈羅達（Pahārāda），底本及緬甸本 Mahārāja 皆有誤。由暹羅本訂正之，引用之原文亦照暹羅本。於暹羅本此引用文之少前亦擧：「譬如婆哈羅達！如大海是不變者，而是不能超岸，婆哈羅達！是如我云。」</note>
<note n="0055110" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0055110">摩訶偉達尼（Mahāvattani），是印度本土 Viñjhā 之森林，亦云雪山邊之森林。</note>
<note n="0055111" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0055111">等首（samasīsī），煩惱盡得阿羅漢果於同時命根盡而死，命根與煩惱於同時盡故云等首。亦有齊有頂、首等之譯。對此之詳說 Netti-pakaraṇa p. 247f. 參照。於同書說三種之等首，今此時是其第三之命等首（jīvita-samasīsī）。</note>
<note n="0055112" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0055112">長部誦者（Dīgha-bhāṇaka），是通曉長部及其義疏者。</note>
<note n="0055113" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0055113">S. IV, p. 168，雜阿含二四一經（大正二･五二a）。</note>
<note n="0056114" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0056114">Thag. v. 133; Dhp. v. 13，法句經雙要品（大正四･五六二b），增一阿含卷九（大正二･五九一c）。</note>
<note n="0057115" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0057115">Thag. v. 134; Dhp. v. 14，法句經雙要品（大正四･五六二b），增一阿含卷九（大正二･五九一c）。</note>
<note n="0057116" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0057116">S. I, p. 188; Thag. v. 1223，雜阿含一二一四經（大正二･三三一a），增一阿含卷二七（大正二･七〇一a）。</note>
<note n="0057117" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0057117">瞿曇（Gotama），此時指阿難。阿難亦與釋尊同瞿曇姓。</note>
<note n="0057118" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0057118">S. I, p. 188; Thag. vv. 1224-1226 ab 但於本書 Thag. v. 1226 ab 是於 v. 1224 與 v. 1225 之間，雜阿含一二一四經（大正二･三三一a）等。</note>
<note n="0058119" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0058119">庫蘭達加大窟（Kuraṇḍaka-mahāleṇa），於錫蘭之東南部。</note>
<note n="0058120" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0058120">其村是指大村（Mahāgāma），錫蘭之東南部魯哈那（Rohaṇa）之首都。</note>
<note n="0059121" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0059121">業處（kammaṭṭhāna），是禪定之對象。第三品以下參照。</note>
<note n="0059122" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0059122">有網紋（jālavicitra），是佛三十二相之一。</note>
<note n="0060123" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0060123">頭陀支（dhutaṅga），第二品參照。</note>
<note n="0060124" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0060124">僧伽（saṅgha），言四人以上、僧集（gaṇa）是言二人、三人。</note>
<note n="0060125" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0060125">對示相、暗示、周邊語，本卷五二參照。</note>
<note n="0061126" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0061126">傳云尊者是（kir'āyasmā），底本之 kira yasmā 是錯誤。</note>
<note n="0062127" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0062127">檀越（upaṭṭhāka），常給衣食等之信者。檀越之原語爲 dāna-pati 其義同，故今同譯爲檀越。</note>
<note n="0062128" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0062128">於集近親者（sannipatite ñātake），底本有作 sandissati, so natake 但依異本。</note>
<note n="0062129" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0062129">請在此（hohi），於底本有 hoti 是錯誤，依暹羅本訂正。</note>
<note n="0063130" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0063130">大帝須（Mahātissa），彼於饑飢時行道因不攝食，於道而疲勞，以疲勞之身無力，倒於某有實之菴羅樹下。甚多菴羅果落此處彼處。其處一人之老優婆塞行長老之處，知其疲勞令飮菴羅果漿，負於自己之背，而帶到其住所。長老被背負而增大所觀，以證得阿羅漢果。</note>
<note n="0064131" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0064131">界（dhātu），是界差別想（dhātu vavatthāna-saññā）。底本三四七頁以下參照。</note>
<note n="0064132" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0064132">厭逆（paṭikūla），是食厭想（āhāre paṭikūla-saññā）。底本三四一頁以下參照。</note>
<note n="0064133" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0064133">以下底本一頁餘與 Samantapāsādikā III, p. 693f. 大體一致。</note>
<note n="0064134" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0064134">盜取受用（theyya-paribhoga）、借用受用（iṇa-paribhoga）、嗣受受用（dāyajja-paribhoga）、主人受用（sāmi-paribhoga），解脫道論「盜受用、負債受用、家財受用、主受用」。</note>
<note n="0064135" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0064135">此句是在說上四種淨之前。</note>
<note n="0065136" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0065136">法嗣經（Dhammadāyāda-sutta），中部經典第三經（漢譯南傳九･一四），中阿含八八求法經（大正一･五六九cff），增一阿含卷九（大正二･五八七cff）。</note>
<note n="0065137" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0065137">下之二偈是 Sn. v. 391, 392。</note>
<note n="0066138" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0066138">Mil. p. 367。</note>
<note n="0067139" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0067139">悚懼（saṁvega），對世間諸法之無常、苦、無我而悚懼。</note>
<note n="0068140" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0068140">Pṭs. I, p. 42f。</note>
<note n="0068141" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0068141">律藏（Vinaya-saṁvara），雖直譯「律之律儀」於註書言律藏（Vinaya-piṭaka）。</note>
<note n="0069142" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0069142">雖疲勞而倒，以落下之菴羅果不檀自食取。</note>
<note n="0070143" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0070143">A. II, p. 7f. 最後之一偈亦與 Dhp. v. 230 同。</note>
<note n="0071144" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0071144">閻浮檀金（jambonada），由閻浮（Jambu）河所產之黃金。</note>
<note n="0071145" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0071145">依貪（rāgavasena），於底本雖有 bhavavaseva 今依異本。</note>
<note n="0072146" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0072146">Jṇo. 293（vol. II. p, 437）。</note>
<note n="0073147" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0073147">Pṭs. I, p. 46f。</note>
<note n="0073148" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0073148">見與一處（diṭṭhekaṭṭhāna），見與一處共生，所捨斷一處。</note>
<note n="0073149" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0073149">喜（pīti），後之喜，原語是 somanassa。</note>
<note n="0074150" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0074150">前面所述在本依一六頁，於「依何義〔其〕爲戒耶」之項而述者。</note>
<note n="0089001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0089001">七罪聚（satta āpattikkhandha），比丘之諸學處（戒）是波羅夷、僧殘、不定、捨墮、單墮、悔過法、衆學法於七罪聚之區分。</note>
<note n="0090002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0090002">A. IV, p. 54f.，增一阿含卷三〇（大正二･七一四c）參照。</note>
<note n="0091003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0091003">行懺悔（paṭikammakaraṇa），行償之事。</note>
<note n="0091004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0091004">無相應（saṁyogābhāvena），底本 saṁyogā bhāvena 是不可。</note>
<note n="0091005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0091005">忿（kotha）、恨（upanāha）、覆（makkha）、惱（paḷāsa）、嫉（issā）、慳（macchariya）、諂（māyā）、誑（sāṭheyya）、強情（thambha）、激情（sārambha）、慢（māna）、過慢（atimāna）、憍（mada）、放逸（pamāda），解脫道論「忿、惱、覆、熱、嫉、慳、幻、諂、恨、競、慢、增上慢、傲慢、放逸」。</note>
<note n="0092006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0092006">近行定（upacāra-samādhi）、安止定（appanā-samādhi），有部之近分定相當於根本定。詳細第四品，今卷二五一頁及二六九頁以下參照。</note>
<note n="0092007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0092007">定轉（samādhisaṁvattanika），「定至者」。</note>
<note n="0092008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0092008">見破戒之過患（sīlavipattiyā ādīnavadassana）、見具戒之功德（sīlasampattiyā ānisaṁ sadassana），解脫道論「稱量犯戒過患、稱量戒功德」。</note>
<note n="0092009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0092009">A. III, p. 252。</note>
<note n="0092010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0092010">旃陀羅（caṇḍāla），是卑賤種族。</note>
<note n="0092011" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0092011">火聚之敎（Aggikkhandha-pariyāya），其次引用經。</note>
<note n="0093012" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0093012">A. IV, p. 128，增一阿含卷二五（大正二･六八九a），中阿含木積喩經（大正一･四二五a）。</note>
<note n="0094013" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0094013">A. IV, p. 129，增一阿含卷二五（大正二･六八九a），中阿含（大正一･四二五b）。</note>
<note n="0094014" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0094014">ibid. p. 130，增一阿含（大正二･六八九a），中阿含（大正一･四二五c）。</note>
<note n="0094015" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0094015">ibid. p. 130，增一阿含（大正二･六八九a），中阿含（大正一･四二六a）。</note>
<note n="0094016" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0094016">ibid. p. 131，增一阿含（大正二･六八九b），中阿含（大正一･四二六a）。</note>
<note n="0094017" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0094017">ibid. p. 132f.，增一阿含（大正二･六八九b），中阿含（大正一･四二六b）。</note>
<note n="0094018" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0094018">ibid. p. 133f，中阿含（大正一･四二六c）。</note>
<note n="0095019" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0095019">哈羅哈羅（halāhala），是一種樹木，其根是死毒。</note>
<note n="0096020" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0096020">有疑行（saṅkassara-samācāro），底本斷句方法錯誤。</note>
<note n="0096021" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0096021">掘取（khatam），於底本雖有 chatam 是錯誤，今依暹羅本。</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0039a1201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0039a1201">嗚【CB】，鳴【南傳】</note>
<note n="0045a0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0045a0801">嗚【CB】，鳴【南傳】</note>
<note n="0045a0802" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0045a0802">嗚【CB】，鳴【南傳】</note>
<note n="0049a0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0049a0501">豐【CB】，豊【南傳】</note>
<note n="0058a0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0058a0401">畫【CB】，晝【南傳】</note>
<note n="0058a0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0058a0501">畫【CB】，晝【南傳】</note>
<note n="0058a0502" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0058a0502">畫【CB】，晝【南傳】</note>
<note n="0058a0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0058a0601">畫【CB】，晝【南傳】</note>
<note n="0072a0201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0072a0201">嗚【CB】，鳴【南傳】</note>
<note n="0094a0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0094a0501">刺【CB】，剌【南傳】</note>
<note n="0095a0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0095a0301">刀【CB】，力【南傳】</note>
<note n="0095a0901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0095a0901">刺【CB】，剌【南傳】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>